Lekarz na urlopie wychowawczym – czy może pełnić dyżury i jak rozliczyć ZUS?
Czy pracownik (lekarz) przebywający na urlopie wychowawczym może w jego trakcie pełnić dyżury medyczne u tego samego pracodawcy na podstawie tej samej umowy o pracę? Czy w ZUS można jednocześnie wykazać, że pracownik przebywa na urlopie wychowawczym i pobiera wynagrodzenie za pracę?
Pracownik przebywający na urlopie wychowawczym nie może w tym samym czasie pełnić dyżurów medycznych na podstawie umowy o pracę, w ramach której korzysta z tego urlopu. Dopuszczalne jest natomiast podejmowanie pracy zarobkowej u dotychczasowego pracodawcy na innej podstawie prawnej, pod warunkiem, że nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
- Dlaczego lekarz nie może pełnić dyżurów medycznych na podstawie umowy o pracę, w ramach której korzysta z urlopu wychowawczego?
- Na jakich warunkach lekarz może podjąć dodatkową pracę u dotychczasowego pracodawcy podczas urlopu wychowawczego?
- Jak wykazać urlop wychowawczy w raportach ZUS RSA i RCA, gdy lekarz otrzymuje wynagrodzenie za wcześniejszy okres lub pracuje na podstawie odrębnej umowy?
Sprawdź też:
- Lekarz z Białorusi z pełnym PWZ na stażu uzupełniającym – czy może pracować dodatkowo w innym podmiocie leczniczym?
- Lekarz na kontrakcie B2B u byłego pracodawcy – czy można zachować ryczałt? (Interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 5 maja 2026 r., 0115-KDST2-2.4011.206.2026.2.PS)
Przeczytaj też:
Dyżury medyczne na urlopie wychowawczym – nie w ramach tej samej umowy o pracę
W okresie urlopu wychowawczego pracownik jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy wynikającego z dotychczasowej umowy o pracę. Dotyczy to również pełnienia dyżurów medycznych, które stanowią wykonywanie czynności zawodowych poza normalnymi godzinami pracy, a czas ich pełnienia wlicza się do czasu pracy. Nie jest zatem dopuszczalne, aby lekarz w ramach tego samego stosunku pracy jednocześnie korzystał z urlopu wychowawczego i wykonywał obowiązki pracownicze.
Praca u dotychczasowego pracodawcy podczas urlopu wychowawczego – na jakich warunkach?
Przepisy dopuszczają wprawdzie podejmowanie pracy zarobkowej w okresie urlopu wychowawczego, również u dotychczasowego pracodawcy, jednak wymaga to odrębnej podstawy zatrudnienia. Należy przy tym pamiętać, że zawarcie umowy cywilnoprawnej nie może służyć zastąpieniu umowy o pracę, jeżeli czynności są nadal wykonywane w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy. Jeżeli zatem lekarz miałby pełnić dyżury w ramach dotychczasowego zatrudnienia, konieczne byłoby zakończenie korzystania z urlopu wychowawczego. Pracownik może również, zamiast korzystać z tego urlopu, wystąpić o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego etatu.
Urlop wychowawczy i wypłata wynagrodzenia w tym samym miesiącu – jak wykazać je w ZUS?
Odnosząc się natomiast do dokumentacji ZUS, należy wskazać, że samo wykazanie w tym samym miesiącu urlopu wychowawczego i wynagrodzenia ze stosunku pracy nie musi oznaczać nieprawidłowości. Taka sytuacja może wystąpić przykładowo w przypadku wypłaty wynagrodzenia za pracę wykonaną przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego albo premii należnej za wcześniejszy okres. Wówczas pracodawca wykazuje okres urlopu wychowawczego w raporcie ZUS RSA (kod przerwy 121), a wypłacone wynagrodzenie w raporcie ZUS RCA z kodem pracowniczym 01 10. Jeżeli pracownik nie posiada innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń, sporządza się również raport ZUS RCA z kodem 12 11, właściwym dla ubezpieczeń z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym.
Dodatkowe zatrudnienie na urlopie wychowawczym – co z ubezpieczeniami?
Inaczej należy ocenić sytuację, w której pracownik w trakcie urlopu wychowawczego podejmuje dodatkową pracę na podstawie odrębnej umowy. W takim przypadku obowiązek ubezpieczeń społecznych powstaje z tytułu wykonywania tej pracy, a nie z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Nie oznacza to jednak zakończenia samego urlopu, którego okres nadal podlega wykazaniu w dokumentacji ZUS.
Podsumowując, lekarz nie może podczas urlopu wychowawczego pełnić dyżurów medycznych w ramach tej samej umowy o pracę. Jednoczesne wykazanie w dokumentach ZUS urlopu wychowawczego i wynagrodzenia jest natomiast możliwe, jeżeli wynagrodzenie dotyczy pracy wykonanej przed rozpoczęciem urlopu albo wynika z odrębnego, prawidłowo ustalonego tytułu zatrudnienia.
- art. 22 § 1 i § 1², art. 186² § 1–2, art. 186³ oraz art. 186⁷ § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2026 r. poz. 1245),
- art. 95 ust. 1–3 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2026 r. poz. 156),
- art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 6 oraz art. 36 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 199).
Joanna Suchanowska
