Rozwiązanie umowy na skutek nieprzyjęcia wypowiedzenia zmieniającego – czy pracownik ma prawo do dwóch odpraw

Pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników stosuje przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Odprawa pieniężna przysługuje również w przypadku tzw. zwolnienia indywidualnego, jeżeli wyłączną przyczyną rozwiązania stosunku pracy są okoliczności niedotyczące pracownika.

W przedstawionym stanie faktycznym przyczyną wypowiedzenia zmieniającego jest konieczność redukcji kosztów osobowych wynikająca ze spadku przychodów. Jest to przyczyna leżąca po stronie pracodawcy. Jeżeli pracownik odmówi przyjęcia nowych warunków, umowa o pracę rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia. Ocena prawa do odprawy wymaga jednak ustalenia, czy odmowa przyjęcia nowych warunków nie stanowiła współprzyczyny rozwiązania stosunku pracy.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że znaczenie ma charakter zaproponowanych zmian. Jeżeli prowadzą one do istotnego pogorszenia warunków zatrudnienia, odmowa ich przyjęcia co do zasady nie pozbawia pracownika prawa do odprawy. W opisanym przypadku obniżenie wymiaru czasu pracy z pełnego do pół etatu oznacza znaczącą zmianę warunków zatrudnienia, dlatego należy przyjąć, że istnieją podstawy do uznania, iż rozwiązanie stosunku pracy następuje z przyczyn niedotyczących pracownika, a tym samym pracownik co do zasady nabędzie prawo do odprawy przewidzianej w ustawie.

Wysokość odprawy zależy od zakładowego stażu pracy i wynosi jednomiesięczne, dwumiesięczne albo trzymiesięczne wynagrodzenie, z uwzględnieniem ustawowego limitu.

Odprawa emerytalna, o której mowa w art. 92¹ Kodeksu pracy, przysługuje pracownikowi, który spełnia warunki uprawniające do emerytury, a jego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę. Nie wystarcza samo osiągnięcie wieku emerytalnego ani samo rozwiązanie stosunku pracy.

W przedstawionym stanie faktycznym pracownik nie przeszedł na emeryturę. Oznacza to, że brak jest podstaw do wypłaty odprawy emerytalnej. Świadczenie to będzie należne dopiero wtedy, gdy rozwiązanie stosunku pracy będzie miało związku z faktycznym przejściem pracownika na emeryturę.

Odprawa emerytalna oraz odprawa przewidziana w ustawie o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników mają odrębne podstawy prawne i pełnią różne funkcje. Przepisy nie wyłączają jednak możliwości ich łącznego otrzymania. Pracownik może nabyć prawo zarówno do odprawy emerytalnej, jak i odprawy z ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli:

•  w związku z rozwiązaniem stosunku pracy przejdzie na emeryturę, 

• a jednocześnie rozwiązanie umowy nastąpi z przyczyn niedotyczących pracownika.

1. Odprawa ekonomiczna (odprawa pieniężna na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników) – będzie przysługiwała, jeżeli pracownik odmówi przyjęcia nowych warunków zatrudnienia, a rozwiązanie stosunku pracy nastąpi wyłącznie z przyczyn niedotyczących pracownika. W przedstawionym stanie faktycznym, z uwagi na znaczne obniżenie wymiaru czasu pracy z pełnego do pół etatu, istnieją istotne podstawy do przyjęcia, że odmowa przyjęcia nowych warunków nie pozbawi pracownika prawa do tego świadczenia.
2. Odprawa emerytalna – będzie należna wyłącznie wtedy, gdy rozwiązanie stosunku pracy pozostanie w związku z przejściem pracownika na emeryturę.
3. Odprawa ekonomiczna plus odprawa emerytalna – jeżeli zostaną spełnione przesłanki obu świadczeń, pracownik może nabyć prawo do obu odpraw.