Dyskryminacja przez skojarzenie i przez założenie – co oznaczają nowe pojęcia w Kodeksie pracy
Zmieniają się przepisy dotyczące dyskryminacji. Wprowadzono przy tym nowe pojęcia dyskryminacji przez skojarzenie i przez założenie. Jakie zachowania będą objęte tymi pojęciami i jakie praktyczne znaczenie ma ta zmiana dla pracodawców?
Nowe pojęcia obejmują sytuacje, w których powody podejmowania działań dyskryminacyjnych albo nie istnieją, albo nie należą do rzeczywistych cech pracownika. Nowelizacja Kodeksu pracy zrównuje takie działania z dyskryminacją z powodów przypisanych do pracownika – ustawodawca trafnie przyjął, że nie tyle jest istotne istnienie takich powodów, co fakt nierównego traktowania w zatrudnieniu.
- Nowe pojęcia w zakresie dyskryminacji w zatrudnieniu (nowy § 41 w art. 183a kp)
- Wyższe odszkodowanie dla osoby dyskryminowanej
Sprawdź też:
Zgodnie z art. 183a § 1 kp., pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z przyczyn określonych wskazanych w art. 183a w § 1 kp.
Ustawą z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy– Kodeks postępowania cywilnego zmieniono przepisy dotyczące równego traktowania w zatrudnieniu i mobbingu.
Nowe pojęcia w zakresie dyskryminacji w zatrudnieniu
Dotychczas w przepisach Kodeksu pracy występowały pojęcia dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, molestowania i molestowania seksualnego. Nowelizacja z 19 czerwca 2026 r. nieco zmieniła pojęcie dyskryminacji bezpośredniej oraz molestowania. Dodano także do art. 183a kp. dwa nowe pojęcia (nowy § 41):
1) dyskryminacja przez założenie – to sytuacja, w której pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w art. 183a § 1 kp. jest traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż jest, był lub byłby traktowany inny pracownik, choćby przyczyna ta była mylnie z nim związana;
2) dyskryminacja przez skojarzenie – to sytuacja, w której pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w art. 183a w § 1 kp. jest traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż jest, był lub byłby traktowany inny pracownik z uwagi na powiązanie z osobą, której ta przyczyna dotyczy.
Dyskryminacja przez założenie wystąpi np. wówczas, gdy pracownik będzie nierówno traktowany z powodu wyznawanej religii, której w rzeczywistości nie wyznaje.
Będzie to więc sytuacja, w której nie istnieje faktycznie powód leżący u podstaw działań dyskryminujących, co jednak nie zmienia tego, że działania te są faktem, są podejmowane i tworzą realnie sytuację nierównego traktowania w zatrudnieniu.
Przy dyskryminacji przez założenie najpełniej widoczny jest szeroki aspekt ochronny – wykazując dyskryminację, niekoniecznie trzeba bowiem udowodnić powody jej podejmowania przez sprawcę czy sprawców („tak, jestem wyznawcą tej religii”), ale to, że działanie dyskryminujące w ogóle wystąpiło. Wtórne i tak naprawdę mało istotne jest zaś to, czy sprawca opierając się na jakimś kryterium, nie pomylił się, czym właściwie się kierował.
Dyskryminacja przez skojarzenie „występuje, gdy zachowanie motywowane jest cechą osoby, z którą pracownik jest powiązany, np. cechą członka rodziny. Przykładem będzie nierówne traktowanie osoby ze względu na to, że wychowuje dziecko z niepełnosprawnością” (z uzasadnienia projektu nowelizacji). Może to być np. nierówne traktowanie w związku z narodowością męża pracownicy, przekonaniami politycznymi jej ojca itp.
Wyższe odszkodowanie dla osoby dyskryminowanej
Wprost występującym skutkiem wprowadzenia nowych pojęć w zakresie dyskryminacji w zatrudnieniu będzie możliwość dochodzenia przez osobę dyskryminowaną w ten sposób zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę lub prawo do odszkodowania.
W przypadku zaś wielokrotnego naruszenia wobec danej osoby zasady równego traktowania w zatrudnieniu sąd oceniać będzie rozmiar krzywdy wyrządzonej tej osobie i zasądzać na jej rzecz zadośćuczynienie stanowiące kwotę odpowiednio wyższą, ale nie niższą niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.
- art. 183a § 41 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U z 2025 r. poz. 277 ze zm.),
- ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 1046).
Marek Rotkiewicz
