Ustalenie istnienia stosunku pracy od 2026 r. – jakie nowe uprawnienia uzyska PIP?

Ustalenie istnienia umowy o pracę: czy rozwiązanie umowy cywilnoprawnej po stawieniu się inspektora PIP na kontrolę „zablokuje” wydanie decyzji

Nie. W obecnym stanie prawnym zdarza się, że inspektorzy PIP spotykają się z takim działaniem, że po rozpoczęciu kontroli podmiot kontrolowany rozwiązuje z zatrudnionymi osobami umowy o pracę lub umowy cywilnoprawne - dzięki czemu przestają spełniać przesłanki podmiotu, który może być kontrolowany przez PIP. Nadchodzące zmiany wykluczą możliwość takiego postępowania.

Utrata statusu pracodawcy lub przedsiębiorcy, na rzecz którego osoby fizyczne świadczą pracę – już nie będzie uniemożliwiała zakończenia kontroli i skutecznego wyegzekwowanie świadczeń pracowniczych.

W ramach planowanych zmian zostanie uregulowane, że czynnościom kontrolnym PIP poddawani będą pracodawcy oraz niebędący pracodawcami przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne, na rzecz których:

• jest lub
• w okresie jednego roku poprzedzającego dzień podjęcia kontroli była

– świadczona praca przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodarczą, bez względu na podstawę prawną świadczenia tej pracy.

Podmioty te będą podlegały kontroli w pełnym zakresie, a inspektor PIP będzie mógł skutecznie realizować swoje funkcje kontrolne.

Czy inspektor będzie brał pod uwagę oświadczenie np. zleceniobiorcy co do tego, że on preferuje wykonywanie pracy na podstawie takiej umowy

Planowane nowe przepisy nie wskazują tego, w jaki sposób inspektor PIP będzie stwierdzał istnienie stosunku pracy, mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej albo umowy o współpracę. Można założyć, że inspektor PIP będzie postępował w ten sam sposób, jak do tej pory oraz zwracał uwagę na takie same przesłanki wskazujące na istnienie stosunku pracy na jakie zwraca teraz.

Nowe przepisy zmieniają bowiem skutek stwierdzenia przez inspektora zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy (decyzja administracyjna), natomiast nie wpływają na merytoryczną ocenę zastanych dowodów.

Jak będzie wydawana decyzja PIP w sprawie ustalenia istnienia stosunku pracy

Organem uprawnionym do wydawania decyzji będzie okręgowy inspektor pracy. Przyjmuje się, że zapewni to większą wnikliwość przy analizowaniu sytuacji prawnej i faktycznej, aniżeli w sytuacji, gdyby dokonywał jej sam inspektor pracy przeprowadzający kontrolę.

Decyzje okręgowego inspektora pracy będą wydawane na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Dla zachowania tej formy będzie wymagać się zgodnie z art. 14 § 1a Kodeksu postępowania administracyjnego jej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną okręgowego inspektora pracy.

Decyzja będzie zawierać:

• oznaczenie organu Państwowej Inspekcji Pracy,
• datę wydania decyzji,
• oznaczenie strony lub stron,
• powołanie podstawy prawnej,
•  rozstrzygnięcie,
• termin usunięcia stwierdzonych uchybień,
• pouczenie o przysługujących środkach odwoławczych,
• podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji.

Rozstrzygniecie decyzji w sprawie stwierdzenia istnienia stosunku pracy będzie zawierać:

• rodzaj zawartej pomiędzy stronami umowy o pracę,
• datę zawarcia umowy o pracę i datę rozpoczęcia pracy,
• rodzaj pracy,
• miejsce wykonywania pracy,
• wymiar czasu pracy,
• wysokość wynagrodzenia za pracę.

Gdyby okazało się, że zgromadzony przez PIP materiał dowodowy nie pozwoli okręgowemu inspektorowi na ustalenie wynagrodzenia za pracę – będzie musiał napisać w decyzji, że trzeba zapłacić z tej umowy minimalne wynagrodzenie za pracę.