Umowa o pracę w jednej spółce i zlecenie w drugiej – jak prawidłowo rozliczyć składki ZUS

Sam fakt, że spółki X i Y mają tych samych członków zarządu oraz tych samych właścicieli, nie powoduje automatycznie objęcia wynagrodzenia ze zlecenia składkami na zasadach właściwych dla pracownika. Kluczowe jest ustalenie czy praca wykonywana w ramach zlecenia na rzecz spółki Y nie jest w rzeczywistości wykonywana na rzecz pracodawcy, czyli spółki X.

Jeżeli pracownik ma w spółce X zagwarantowane wynagrodzenie co najmniej równe minimalnemu wynagrodzeniu za pracę i jednocześnie wykonuje umowę zlecenia zawartą z odrębnym podmiotem obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych pozostaje stosunek pracy.

Z umowy zlecenia ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie są wówczas obowiązkowe. Zleceniobiorca może przystąpić do nich dobrowolnie. Obowiązkowe pozostaje natomiast ubezpieczenie zdrowotne.

W takim wariancie spółka Y zgłasza zleceniobiorcę do ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZZA i rozlicza składkę zdrowotną od przychodu uzyskanego ze zlecenia.

Sytuacja wygląda inaczej, jeżeli pracownik, realizując umowę zlecenia zawartą ze spółką Y, faktycznie wykonuje pracę na rzecz swojego pracodawcy, czyli spółki X. W takim przypadku zastosowanie znajduje art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przepis ten rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych również na osobę, która zawarła umowę zlecenia z podmiotem trzecim, ale w ramach tej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

W takim przypadku przychód z umowy zlecenia należy uwzględnić w podstawie wymiaru składek pracownika. Od łącznej podstawy obejmującej przychód ze stosunku pracy oraz przychód ze zlecenia rozliczane są składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Płatnikiem tych składek jest spółka X jako pracodawca.

Taką wykładnię art. 8 ust. 2a przyjął Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 2 września 2009 r., II UZP 6/09. W późniejszym orzecznictwie SN potwierdzono, że zasada ta znajduje zastosowanie również do umów zlecenia zawieranych przez pracownika z podmiotem trzecim.

Tożsamość członków zarządu oraz właścicieli spółek X i Y sama w sobie nie przesądza o zastosowaniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Spółki X i Y pozostają odrębnymi podmiotami i samo ich powiązanie osobowe lub kapitałowe nie oznacza, że zlecenie zawarte ze spółką Y należy traktować jak umowę zawartą z pracodawcą.

Powiązania te mogą jednak mieć znaczenie przy ocenie rzeczywistego sposobu wykonywania zlecenia. Decydujące jest ustalenie, kto jest faktycznym beneficjentem pracy wykonywanej przez zleceniobiorcę.

Należy zatem uwzględnić rzeczywisty zakres czynności wykonywanych w ramach obu umów, sposób organizacji pracy, podmiot korzystający z jej rezultatów oraz relacje gospodarcze i rozliczenia pomiędzy spółkami. Jeżeli efekty czynności wykonywanych na podstawie zlecenia służą spółce X, może to prowadzić do zastosowania art. 8 ust. 2a, mimo że formalnym zleceniodawcą jest spółka Y. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym istotne jest ustalenie rzeczywistego beneficjenta rezultatów pracy.

Podsumowując, jeżeli pracownik spółki X wykonuje na podstawie umowy zlecenia odrębne zadania na rzecz spółki Y, a rezultaty tej pracy służą spółce Y i spółka X nie jest ich rzeczywistym beneficjentem, spółka Y rozlicza co do zasady wyłącznie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Wspólni właściciele i ten sam skład zarządu obu spółek nie zmieniają automatycznie tej zasady.

Jeżeli natomiast zlecenie zawarte ze spółką Y służy w rzeczywistości wykonywaniu pracy na rzecz spółki X, zastosowanie znajduje art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Wówczas wynagrodzenie ze zlecenia należy uwzględnić w podstawie wymiaru składek pracownika, a obowiązki płatnika w tym zakresie obciążają spółkę X.

W przedstawionym stanie faktycznym o prawidłowym sposobie rozliczenia składek nie przesądza zatem samo powiązanie spółek X i Y, lecz rzeczywisty sposób wykonywania umowy zlecenia i ustalenie, która ze spółek korzysta z rezultatów tej pracy.