
Syreny, Alert RCB i poderwane myśliwce – na wschodzie kraju to sytuacja coraz częstsza. Dziś rano alert otrzymali mieszkańcy części Lubelszczyzny i Podkarpacia. Wielu pracowników wciąż nie jest pewna, na jakich zasadach może w takich sytuacjach pracę, a pracodawcy obawiają się chaosu. Nie ma odrębnych przepisów o Alercie RCB w zakładzie pracy, ale wskazówki dotyczące zachowania daje Kodeks pracy i ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej.
Jak odróżnić alert wzywający do schronienia się od alertu informacyjnego,
Co pracownik powinien zrobić krok po kroku po ogłoszeniu alarmu,
Czy za czas przerwy w pracy przysługuje wynagrodzenie,
Jak potraktować nieobecność, gdy alert zastał pracownika w drodze do pracy,
Jakie obowiązki ma pracodawca przed alarmem i w jego trakcie.
RCB wysyła dwa typy komunikatów. Alert o treści „Zagrożenie atakiem z powietrza. Znajdź bezpieczne miejsce. Stosuj się do poleceń służb” to wezwanie do działań ochronnych i należy go traktować jak ogłoszenie alarmu. Komunikat w rodzaju „Rosyjski atak powietrzny na Ukrainie. Sytuacja jest monitorowana. Podniesiono gotowość Systemu Obrony Powietrznej RP” ma charakter informacyjny – nie wzywa do schronienia się, więc nie uzasadnia przerwania pracy.
Alarm ogłasza się też syreną: modulowany dźwięk przez 3 minuty oznacza ogłoszenie alarmu, ciągły dźwięk przez 3 minuty – jego odwołanie. Sama syrena nie mówi, jakie jest zagrożenie, dlatego trzeba sprawdzić Alert RCB, aplikację RSO lub komunikat w zakładzie. Alert RCB nie ma odrębnego sygnału odwołania – o ustaniu zagrożenia informują kolejne komunikaty.
Przerwać pracę i – o ile pozwala na to czas – zabezpieczyć stanowisko (wyłączyć maszyny, nie zostawiać otwartego ognia).
Niezwłocznie zawiadomić przełożonego w dowolnej formie.
Ostrzec współpracowników i inne osoby w pobliżu.
Przejść do wyznaczonego miejsca schronienia wewnątrz budynku, schodami, nie windą.
Gdy nie ma wyznaczonego miejsca – wybrać pomieszczenie w centralnej części budynku, bez okien, oddzielone od zewnątrz co najmniej dwiema solidnymi ścianami.
Zgłosić się do koordynatora i pozostać w schronieniu do odwołania alarmu.
Wrócić do pracy niezwłocznie po ustaniu zagrożenia.
Najczęstszy błąd to stosowanie procedury przeciwpożarowej, czyli wyprowadzanie ludzi na plac zbiórki. Przy zagrożeniu z powietrza przestrzeń otwarta jest najniebezpieczniejsza.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazało, że otrzymanie Alertu RCB o zagrożeniu atakiem z powietrza w czasie pozostawania w dyspozycji pracodawcy – także w pracy zdalnej – można traktować jako bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia. Oznacza to, że pracownik może skorzystać z art. 210 Kodeksu pracy:
powstrzymać się od pracy, niezwłocznie zawiadamiając przełożonego,
oddalić się z miejsca zagrożenia, jeżeli samo przerwanie pracy nie usuwa zagrożenia.
Uprawnienie trwa tylko tak długo, jak zagrożenie. Prawo oddalenia się nie przysługuje pracownikom, których obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia (art. 210 § 5 KP).
Pracownik, którego alert zastał przed dotarciem do pracy, powinien schronić się i niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie nieobecności lub spóźnienia. Według MRPiPS taka nieobecność może być usprawiedliwiona jako „inny przypadek” w rozumieniu rozporządzenia z 15 maja 1996 r. Pracodawca decyduje o tym samodzielnie, ale odmowa w okolicznościach związanych z alarmem może być uznana za nadużycie prawa (art. 8 KP). Przepisy nie nakazują natomiast zapłaty za tę nieobecność – pracodawca może jednak przyjąć korzystniejsze zasady.
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej zobowiązuje każdą osobę zaalarmowaną do podjęcia działań ochronnych, stosowania się do komunikatów organów i służb, przekazania informacji o zagrożeniu innym oraz – w miarę możliwości – udostępnienia punktu schronienia osobom szukającym ochrony. Wszystko to bez narażania siebie lub innych na utratę życia lub zdrowia. Kodeks pracy dodaje obowiązek zawiadomienia przełożonego o zagrożeniu i ostrzeżenia współpracowników (art. 211 pkt 6 KP) oraz wykonywania poleceń przełożonych.
Pracownik nie powinien nadużywać uprawnień – opuszczenie stanowiska po komunikacie informacyjnym albo zwlekanie z powrotem po odwołaniu alarmu może zostać uznane za naruszenie obowiązku świadczenia pracy.
Pracodawca odpowiada za bezpieczeństwo pracowników także w tej sytuacji. MSWiA podkreśla, że to on musi przeanalizować możliwe miejsca schronienia i wskazać pracownikom bezpieczne miejsce. Z Kodeksu pracy wynika, że pracodawca powinien:
informować pracowników o zagrożeniach i działaniach ochronnych (art. 207¹ KP),
zapewnić środki do udzielania pierwszej pomocy i ewakuacji oraz wyznaczyć pracowników do tych zadań (art. 209¹ KP),
dostarczyć instrukcje umożliwiające przerwanie pracy i przejście w bezpieczne miejsce (art. 209² KP),
przy bezpośrednim zagrożeniu wstrzymać pracę i polecić oddalenie się w bezpieczne miejsce, a do czasu usunięcia zagrożenia nie polecać wznowienia pracy (art. 209² KP),
zapewnić pierwszą pomoc i ustalić okoliczności zdarzenia, jeśli ktoś odniesie obrażenia (art. 234 § 1 KP).
W praktyce oznacza to przygotowanie wewnętrznej procedury: wskazanie miejsca schronienia i trasy dojścia, wyznaczenie koordynatora i zastępcy, ustalenie wewnętrznego sygnału, określenie stanowisk wymagających zabezpieczenia oraz przeprowadzanie ćwiczeń. Pomieszczenie wybrane przez pracodawcę nie jest jednak „punktem schronienia” w rozumieniu ustawy – takie punkty są oznakowane niebieskim trójkątem na pomarańczowym tle, a ich lokalizację można sprawdzić w serwisie „Gdzie się ukryć”.
Główny inspektor pracy zapowiedział pod koniec września wytyczne dla pracodawców dotyczące postępowania po Alercie RCB. Do czasu ich publikacji pracodawcy muszą opierać się na ogólnych przepisach BHP, stanowisku MRPiPS i instrukcji MSWiA.
art. 8, art. 80, art. 81 § 1, art. 207 § 2, art. 207¹, art. 209¹, art. 209², art. 209³, art. 210, art. 211 pkt 6, art. 234 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 1245 ze zm.),
art. 69 ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907 ze zm.),
rozporządzenie MSWiA z 14 maja 2025 r. w sprawie alarmów i komunikatów ostrzegawczych (Dz.U. 2025 poz. 645),
rozporządzenie MPiPS z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.
Leszek Skupski
Mobbing i dyskryminacja – po zmianach z 5 listopada trzeba zaktualizować informację o równym traktowaniu »
Dni ustawowo wolne od pracy »
Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 1245) »
Kalkulator okresu zasiłkowego »
Kalkulator dodatkowego wynagrodzenia rocznego (trzynastki) »