Ryczałty za nadgodziny, pracę nocną i dyżury – kiedy uwzględniać je w podstawie świadczeń pracowniczych

Ryczałty za godziny nadliczbowe, pracę w porze nocnej i dyżury nie zostały wyłączone z podstawy wynagrodzenia urlopowego. Uwzględnia się je zgodnie z zasadami właściwymi dla składników stałych albo zmiennych, zależnie od sposobu ich ustalenia i wypłaty.

Jeżeli ryczałt przysługuje w stałej miesięcznej wysokości, uwzględnia się go w wynagrodzeniu należnym za miesiąc korzystania z urlopu, w wysokości przysługującej w tym miesiącu. Jeżeli natomiast zgodnie z obowiązującymi u pracodawcy zasadami wynagradzania podlega proporcjonalnemu zmniejszeniu za okresy nieświadczenia pracy lub jego wysokość zależy od liczby przepracowanych godzin, sposób jego uwzględnienia należy oceniać według zasad właściwych dla składników zmiennych. W takim przypadku przyjmuje się średnią z trzech miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu, a przy znacznych wahaniach wysokości składnika z okresu do dwunastu miesięcy.

Takie same zasady stosuje się przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Składniki stałe przyjmuje się w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do ekwiwalentu, natomiast składniki zmienne według zasad obowiązujących przy ustalaniu ich średniej.

Ryczałty za godziny nadliczbowe, pracę w porze nocnej i dyżury co do zasady uwzględnia się w podstawie wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłków, ponieważ za okres niezdolności do pracy pracownik zazwyczaj nie zachowuje do nich prawa. O ich uwzględnieniu decyduje jednak nie sam charakter ryczałtu ani fakt objęcia go składkami na ubezpieczenia społeczne, lecz to, czy pracownik zachowuje do niego prawo za okres pobierania świadczeń chorobowych.

Jeżeli zgodnie z regulaminem wynagradzania, układem zbiorowym, umową o pracę albo obowiązującymi u pracodawcy zasadami ryczałt jest pomniejszany lub nie przysługuje za okres choroby, uwzględnia się go w podstawie wymiaru świadczeń w kwotach faktycznie wypłaconych za miesiące przyjmowane do podstawy, z zastosowaniem zasad uzupełniania wynagrodzenia przewidzianych w ustawie zasiłkowej, jeżeli mają zastosowanie. Natomiast gdy pracownik zachowuje prawo do ryczałtu również za okres pobierania wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku, składnik ten nie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru świadczeń.

Tak ustalona podstawa ma również zastosowanie przy obliczaniu zasiłku opiekuńczego, macierzyńskiego, świadczenia rehabilitacyjnego oraz innych świadczeń ustalanych według zasad obowiązujących dla zasiłku chorobowego.

Jeżeli przepisy przewidują ustalenie odprawy, odszkodowania lub innego świadczenia według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, ryczałty za godziny nadliczbowe, pracę w porze nocnej i dyżury uwzględnia się na takich samych zasadach jak przy ustalaniu tego ekwiwalentu. Dotyczy to w szczególności odprawy emerytalnej i rentowej, odprawy pośmiertnej, odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika oraz odszkodowań, dla których przepisy odsyłają do zasad określonych w rozporządzeniu z 29 maja 1996 r.

Jeżeli natomiast sposób ustalenia danego świadczenia został określony odmiennie, np. jako wielokrotność wyłącznie wynagrodzenia zasadniczego albo w stałej kwocie, o uwzględnieniu ryczałtów rozstrzygają przepisy regulujące dane świadczenie albo obowiązujące u pracodawcy regulacje płacowe.

Przy ustalaniu rezerwy na niewykorzystane urlopy należy uwzględnić przewidywaną wartość wynagrodzenia lub ekwiwalentu należnego za niewykorzystany urlop. Jeżeli dany ryczałt byłby uwzględniany przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop, powinien zostać uwzględniony również przy wycenie rezerwy wraz z obciążeniami pracodawcy. Wycena rezerwy powinna odpowiadać zasadom wynagradzania obowiązującym u pracodawcy oraz rzeczywistym zasadom ustalania poszczególnych ryczałtów.