Wyrok o zaspokojeniu potrzeb rodziny i zajęcie komornicze – które potrącenie ma pierwszeństwo

Ponieważ wynagrodzenie pracownika jest już zajęte przez komornika, pracodawca nie może zastosować bezpośredniego trybu potrącania świadczeń alimentacyjnych określonego w art. 88 Kodeksu pracy. Nowe świadczenie powinno zostać skierowane do egzekucji, a pracodawca musi otrzymać od komornika odpowiednie zajęcie wynagrodzenia.

Jeżeli przed dokonaniem najbliższej wypłaty pracodawca otrzymał tylko wyrok, powinien nadal realizować dotychczasowe zajęcie komornicze na obowiązujących zasadach. Nie powinien samodzielnie potrącać 1500 zł ani zmieniać odbiorcy potrąconych środków.

Po otrzymaniu zajęcia dotyczącego świadczenia na zaspokojenie potrzeb rodziny należy postępować zgodnie z jego treścią. Jeżeli komornik wskaże, że egzekwowane świadczenie ma charakter alimentacyjny, będzie ono miało pierwszeństwo przed dotychczasową należnością niealimentacyjną.

Sposób postępowania zależy od tego, kto przesłał dokument i jaki jest jego charakter.

Świadczenie zasądzone na podstawie art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny, nie jest alimentami sensu stricto w rozumieniu art. 128 i następnych ustawy. Ma jednak charakter alimentacyjny, ponieważ służy zapewnieniu środków na bieżące utrzymanie rodziny.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 28 listopada 2012 r., III CZP 77/12, określił obowiązek wynikający z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jako obowiązek alimentacyjny o szerszym zakresie niż zwykły obowiązek alimentacyjny. Po skutecznym skierowaniu tego świadczenia do egzekucji należy więc traktować je jako należność alimentacyjną korzystającą z pierwszeństwa określonego w art. 87 § 1 Kodeksu pracy.

Kolejność potrąceń jest następująca:

1. należności alimentacyjne,
2. należności egzekwowane na podstawie innych tytułów wykonawczych,
3. zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,
4. kary pieniężne określone w art. 108 Kodeksu pracy.

Artykuł 88 Kodeksu pracy pozwala w określonych przypadkach potrącać świadczenia alimentacyjne bez prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel musi jednak przedstawić pracodawcy tytuł wykonawczy oraz złożyć wniosek o dokonywanie potrąceń.

Trybu tego nie stosuje się m.in. wtedy, gdy wynagrodzenie pracownika jest już zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W opisanej sytuacji istniejące zajęcie komornicze wyłącza możliwość bezpośredniego przekazywania przez pracodawcę świadczenia powódce na podstawie art. 88 Kodeksu pracy.

Rygor natychmiastowej wykonalności oznacza, że orzeczenie może być wykonane przed jego uprawomocnieniem. Nie stanowi jednak skierowanego do pracodawcy polecenia dokonywania potrąceń. Pracodawca musi otrzymać zajęcie wynagrodzenia albo inny dokument organu egzekucyjnego nakazujący realizację świadczenia w określony sposób.

Po otrzymaniu zajęcia dotyczącego świadczenia na zaspokojenie potrzeb rodziny pracodawca powinien w pierwszej kolejności potrącać bieżącą kwotę 1500 zł oraz ewentualne zaległości i koszty wskazane w zajęciu. Dopiero w dalszej kolejności może realizować dotychczasową należność niealimentacyjną.

Należy przy tym stosować następujące ograniczenia:

• świadczenia alimentacyjne można potrącać do wysokości 3/5 wynagrodzenia netto,
• należności niealimentacyjne można potrącać do wysokości 1/2 wynagrodzenia netto,
• przy zbiegu należności alimentacyjnych i niealimentacyjnych łączna kwota potrąceń nie może przekroczyć 3/5 wynagrodzenia netto,
• przy potrąceniu alimentacyjnym nie obowiązuje kwota wolna,
• przy potrąceniu niealimentacyjnym obowiązuje kwota wolna odpowiadająca minimalnemu wynagrodzeniu netto, ustalona z uwzględnieniem wymiaru etatu oraz parametrów podatkowo-składkowych pracownika.

Po potrąceniu 1500 zł nie można więc automatycznie przekazać całej pozostałej kwoty do wysokości 3/5 wynagrodzenia na zajęcie niealimentacyjne. Kwotę przeznaczoną na tę należność trzeba ustalić z uwzględnieniem limitu 1/2 wynagrodzenia, wspólnego limitu 3/5 oraz właściwej kwoty wolnej.