50% KUP przy umowie o dzieło z przeniesieniem praw autorskich – kiedy pracodawca może je zastosować?

Samo zamieszczenie w umowie klauzuli o przeniesieniu praw autorskich nie jest jednak wystarczające. Aby zastosować 50% koszty uzyskania przychodów, opinia prawna musi mieć indywidualny i twórczy charakter. Wynagrodzenie powinno być także związane z korzystaniem z praw autorskich albo z rozporządzeniem tymi prawami. Ustawa o PIT przewiduje 50% koszty m.in. z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich albo rozporządzania tymi prawami.

Jeżeli opinia prawna nie posiada cech utworu albo ma charakter wyłącznie odtwórczy, należy zastosować 20% koszty uzyskania przychodów.

Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia oraz sposobu wyrażenia.

Opinia prawna może zostać uznana za utwór, jeżeli zawiera autorską analizę problemu prawnego, indywidualną argumentację lub oryginalny sposób przedstawienia zagadnienia.

Nie każda opinia będzie jednak utworem. Dokument sporządzony według schematu, zawierający jedynie zestawienie przepisów albo powielenie powszechnie znanych stanowisk, może zostać uznany za opracowanie odtwórcze. W takim przypadku zastosowanie 50% kosztów uzyskania przychodów byłoby wykluczone.

W opisanej sytuacji ekspert przygotowuje opinię prawną na podstawie umowy o dzieło, a następnie przenosi na zamawiającego autorskie prawa majątkowe. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do zastosowania 50% KUP.

Pracodawca jako płatnik powinien sprawdzić przede wszystkim, czy:

1. przygotowana opinia prawna ma twórczy i indywidualny charakter,
2. opinia stanowi utwór w rozumieniu prawa autorskiego,
3. umowa przewiduje rozporządzenie autorskimi prawami majątkowymi,
4. wynagrodzenie jest związane z przeniesieniem praw autorskich,
5. przychód mieści się w zakresie działalności objętej art. 22 ust. 9b ustawy o PIT.

Z art. 22 ust. 9b ustawy o PIT wynika, że 50% koszty uzyskania przychodów stosuje się tylko do przychodów osiąganych z określonych rodzajów działalności twórczej wskazanych w tym przepisie.

Jeżeli przedmiotem umowy jest wyłącznie wykonanie utworu i przeniesienie praw autorskich do niego, 50% koszty uzyskania przychodów mogą być zastosowane do całego wynagrodzenia.

W takim przypadku nie ma obowiązku wyodrębniania w umowie osobnej kwoty honorarium autorskiego. Wyodrębnienie honorarium jest szczególnie istotne wtedy, gdy wynagrodzenie obejmuje zarówno czynności twórcze, jak i nietwórcze.

Dla celów dowodowych płatnik powinien dysponować dokumentacją potwierdzającą powstanie i przekazanie dzieła. Może to być w szczególności opinia prawna oraz protokół odbioru.

Należy pamiętać, że 50% koszty uzyskania przychodów można stosować tylko do wysokości rocznego limitu określonego w ustawie o PIT.

W roku podatkowym łączne 50% koszty uzyskania przychodów, o których mowa w art. 22 ust. 9 pkt 1–3 ustawy o PIT, nie mogą przekroczyć kwoty stanowiącej górną granicę pierwszego przedziału skali podatkowej. Aktualnie jest to 120.000 zł. Tekst jednolity ustawy o PIT został ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 592 i uwzględnia stan prawny na 1 kwietnia 2026 r.

Limit ten jest limitem rocznym i dotyczy wszystkich przychodów, do których w danym roku stosuje się 50% KUP. Nie ma znaczenia, czy przychody te są uzyskiwane z umów cywilnoprawnych, czy ze stosunku pracy.

Przy stosowaniu 50% KUP należy uwzględnić również art. 22 ust. 9aa ustawy o PIT. Przepis ten dotyczy sytuacji, w których podatnik korzysta ze zwolnień podatkowych, m.in.:

• ulgi dla młodych,
• ulgi na powrót,
• ulgi dla rodzin 4+,
• ulgi dla pracujących seniorów.

W takim przypadku suma łącznych 50% kosztów uzyskania przychodów oraz przychodów zwolnionych od podatku w zakresie wskazanych przychodów nie może w roku podatkowym przekroczyć 120.000 zł.

Jeżeli opinia prawna ma charakter odtwórczy albo nie spełnia przesłanek utworu, pracodawca powinien zastosować 20% koszty uzyskania przychodów. Sam zapis w umowie o przeniesieniu praw autorskich nie przesądza jeszcze o prawie do 50% KUP.