ochrona sygnalistów

Do 31 marca 2026 r. organy publiczne po raz pierwszy przekażą sprawozdania dotyczące zgłoszeń zewnętrznych sygnalistów. Obowiązek ten wynika z przepisów ustawy o ochronie sygnalistów i obejmuje dane za 2025 r., a w praktyce – zgodnie z komunikatami – również możliwość ujęcia danych za 2024 r. w jednym zbiorczym raporcie.

Przepisy o ochronie sygnalistów nałożyły na podmioty prawne nowe obowiązki, w tym w zakresie wyznaczenia osoby do obsługi zgłoszeń sygnalistów. Wielu pracodawców wyznaczyło już pracowników odpowiedzialnych za obsługę zgłoszeń. Jakie jednak obowiązki ma pracodawca w przypadku, gdy taka osoba jest nieobecna w pracy? Czy pracodawca jest zobowiązany do podjęcia działań w przypadku nieobecności takiej osoby - długotrwałej lub chwilowej? Czy przyczyna nieobecności ma znaczenie?

Przepisy o ochronie sygnalistów nałożyły na dużą grupę podmiotów obowiązek wdrożenia zasad ich ochrony, w tym wprowadzenia odpowiednich procedur zgłoszeń sygnalistów. Obowiązki pracodawców nie zakończyły się jednak na wdrożeniu wewnętrznych procedur. Analiza i ocena pierwszych wniosków ujawniła kolejne problemy związane ze stosowaniem przepisów, przede wszystkim w zakresie właściwego przygotowania się do obsługi zgłoszeń.

Poza procedurą zgłoszeń wewnętrznych, ustawa o ochronie sygnalistów przewiduje także dwa inne sposoby dokonywania zgłoszeń naruszenia prawa. Jeden to zgłoszenie zewnętrzne (którego możliwość zgłaszania pojawia się od 25 grudnia 2024 r.) - kierowane nie do pracodawcy, lecz bezpośrednio do organów publicznych. Drugi zaś to ujawnienie publiczne, czyli przekazanie informacji naruszeniu prawa do wiadomości publicznej. Jakie są zasady dokonywania każdego z tych zgłoszeń?

Początek obowiązywania ustawy o ochronie sygnalistów postawił przed podmiotami prawnymi szereg ważnych pytań, przede wszystkim w zakresie osoby wyznaczonej do obsługi sygnalistów. Lakoniczna regulacja ustawowa nie ułatwia oceny, jakimi kryteriami kierować się przy doborze takiej osoby. Kto w zakładzie pracy może pełnić taką rolę?

Ustawa z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów implementuje do polskiego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego) 2019/1937 z 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Celem tych aktów prawnych jest ustanowienie standardu ochrony osób (sygnalistów), które przekazują informację o nieprawidłowościach zauważonych w organizacji, w związku z wykonywaną na jej rzecz pracą.

Wydawałoby się, że mniejsze podmioty mogą odetchnąć i uznać, że nie obejmują ich obowiązki wynikające z ustawy o ochronie sygnalistów. Niestety jednak nie dotyczy to wszystkich – ustawodawca przewidział bowiem, że w niektórych przypadkach próg 50 osób świadczących pracę nie ma zastosowania, co oznacza, że nawet najmniejsze podmioty powinny wdrożyć procedurę whistleblowingową.

Ustawa o ochronie sygnalistów adresuje do tzw. podmiotów prawnych wymóg zapewnienia możliwości przesyłania przez sygnalistów tzw. zgłoszeń wewnętrznych dotyczących zaistniałego lub potencjalnego naruszenia prawa. Czy gmina jest zobowiązana do obsługi zgłoszeń wewnętrznych? Jakie obowiązki ma gmina jako pracodawca?