Trzynastka a podstawa zasiłku chorobowego – czy dodatek stażowy trzeba wyłączać? Najnowsze stanowisko ZUS pod lupą

Art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej stanowi, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku nie uwzględnia się tych składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania zasiłku chorobowego, jeżeli są one wypłacane za ten okres zgodnie z przepisami płacowymi lub układowymi.

W praktyce przepis ten znajduje zastosowanie przede wszystkim do bieżących składników wynagrodzenia, np. dodatku stażowego, w następujący sposób:

• jeżeli z przepisów o wynagradzaniu wynika, że dodatek stażowy przysługuje także za okres pobierania zasiłku chorobowego i jest za ten okres wypłacany, to nie uwzględnia się go w podstawie wymiaru zasiłku,
• jeżeli natomiast dodatek stażowy nie przysługuje za okres pobierania zasiłku albo jest za ten okres pomniejszany to co do zasady powinien być uwzględniony w podstawie wymiaru zasiłku.

Powyższa zasada odnosi się jednak do dodatku jako samodzielnego składnika wynagrodzenia wypłacanego w miesiącach przyjmowanych do podstawy zasiłku, a nie automatycznie do części świadczeń o charakterze rocznym.

Ustawa zasiłkowa różnicuje sposób uwzględniania składników wynagrodzenia w zależności od okresu, za jaki przysługują.

W przypadku składników przysługujących za okresy roczne zastosowanie znajduje art. 42 ust. 3 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym składniki takie wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku w wysokości 1/12 kwoty wypłaconej pracownikowi za rok poprzedzający miesiąc powstania niezdolności do pracy.

Mechanizm ten ma charakter techniczny i polega na przyjęciu określonej części świadczenia rocznego w wysokości faktycznie wypłaconej. Przepisy ustawy zasiłkowej nie przewidują jednocześnie szczególnej procedury polegającej na analizowaniu struktury świadczenia rocznego i wyłączaniu z niego poszczególnych elementów wynagrodzenia, które wpływały na jego wysokość.

W konsekwencji dodatkowe wynagrodzenie roczne, które jest ustalone zgodnie z art. 4 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym jako 8,5% sumy wynagrodzeń otrzymanych w roku kalendarzowym, traktowane jest na gruncie ustawy zasiłkowej jako odrębny składnik wynagrodzenia przysługujący za okres roczny, uwzględniany w podstawie zasiłku w sposób ryczałtowy.

Z tego względu sama okoliczność, że w podstawie ustalenia „trzynastki” uwzględniony był dodatek stażowy, nie przesądza jeszcze o konieczności pomniejszania kwoty tego świadczenia przyjmowanej następnie do podstawy wymiaru zasiłku.

Stanowisko przytoczone w pytaniu można wyjaśnić logiką przyjmowaną przez ZUS, zgodnie z którą składnik wynagrodzenia wypłacany również w okresie pobierania zasiłku chorobowego nie powinien wpływać na wysokość tego zasiłku ani bezpośrednio (jako składnik miesięczny), ani pośrednio poprzez zwiększenie wysokości świadczeń obliczanych na podstawie wynagrodzenia rocznego.

Takie podejście nie wynika jednak wprost z konstrukcji przepisów ustawy zasiłkowej.

Z jednej strony art. 41 wyłącza z podstawy zasiłku składniki wynagrodzenia zachowywane w okresie pobierania zasiłku, z drugiej natomiast art. 42 ust. 3 wprowadza odrębny sposób uwzględniania składników przysługujących za okresy roczne poprzez przyjęcie 1/12 kwoty faktycznie wypłaconej.

W praktyce może to prowadzić do rozbieżności interpretacyjnych, zwłaszcza w toku kontroli ZUS. W takich sytuacjach znaczenie mają również postanowienia wewnętrznych przepisów płacowych dotyczących charakteru dodatku stażowego (w szczególności czy przysługuje on za okres pobierania zasiłku oraz w jaki sposób wpływa na inne składniki wynagrodzenia).

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że przyjęcie rozwiązania polegającego na pomniejszaniu kwoty dodatkowego wynagrodzenia rocznego o elementy wpływające na jego wysokość może prowadzić do obniżenia podstawy wymiaru zasiłku w stosunku do dotychczas stosowanej praktyki, co w określonych przypadkach może rodzić ryzyko sporów z pracownikami co do prawidłowości ustalenia wysokości świadczenia.

W sytuacji występowania rozbieżności interpretacyjnych bezpiecznym rozwiązaniem jest opieranie sposobu ustalania podstawy wymiaru zasiłku na literalnym brzmieniu przepisów ustawy zasiłkowej, w szczególności art. 41 oraz art. 42 ust. 3, a w przypadku wątpliwości uzyskanie stanowiska ZUS odnoszącego się do konkretnego stanu faktycznego.