Umowa zlecenia a urlop wychowawczy – jakie składki ZUS i obowiązki wobec pracodawcy?

Pracownik na urlopie wychowawczym może podjąć pracę zarobkową u innego podmiotu (w tym na podstawie umowy zlecenia), pod warunkiem że nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Pracodawca udzielający urlopu może wezwać pracownika do powrotu, jeżeli ustali, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki.

Z punktu widzenia ZUS kluczowe jest to, że osoba na urlopie wychowawczym podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu tylko wtedy, gdy nie ma prawa do emerytury/renty oraz nie posiada innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Umowa zlecenia stanowi odrębny tytuł do ubezpieczeń. W praktyce oznacza to, że po zawarciu umowy i od dnia rozpoczęcia jej wykonywania powstaje obowiązek ubezpieczeń po Państwa stronie jako płatnika, o ile brak jest innych tytułów do ubezpieczeń.

W przypadku wystąpienia innych tytułów do ubezpieczeń (np. inne umowy zlecenia, działalność gospodarcza) konieczna jest odrębna analiza zasad podlegania ubezpieczeniom.

Technicznie zgłoszenia dokonuje się jak dla zleceniobiorcy (kod tytułu ubezpieczenia 04 11 xx):

• ZUS ZUA – gdy obejmuje także ubezpieczenia społeczne (i ewentualnie chorobowe),
• ZUS ZZA – wyłącznie w przypadku objęcia tylko ubezpieczeniem zdrowotnym (np. przy określonych zbiegach tytułów).

W praktyce zasadne jest uzyskanie od zleceniobiorczyni pisemnego oświadczenia dotyczącego innych tytułów do ubezpieczeń oraz wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Rozpoczęcie wykonywania zlecenia powoduje więc powstanie obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że zleceniobiorczyni przestaje spełniać warunki do podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu urlopu wychowawczego.

Przepisy dopuszczają wykonywanie pracy w trakcie urlopu wychowawczego, jednak pracodawca może podjąć działania w przypadku zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Dodatkowo pracodawca udzielający urlopu rozlicza okres urlopu wychowawczego w ZUS i musi prawidłowo ustalić, czy pracownica nadal spełnia warunki podlegania ubezpieczeniom z tego tytułu.

W związku z powyższym zleceniobiorczyni powinna poinformować swojego pracodawcę o podjęciu zlecenia.

Zleceniobiorczyni ma obowiązek niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o uzyskaniu dochodu. Brak zgłoszenia może skutkować uznaniem świadczeń za nienależnie pobrane, obowiązkiem ich zwrotu wraz z odsetkami oraz innymi konsekwencjami.

Znaczenie uzyskanego dochodu zależy od rodzaju pobieranego świadczenia (np. świadczenia rodzinne, świadczenia z pomocy społecznej), dlatego zasadne jest zweryfikowanie podstawy prawnej i warunków konkretnego świadczenia przyznanego przez MOPS, gdyż wpływ dochodu na prawo do świadczeń może się różnić.