ZUS musi uzasadnić decyzję o odmowie zwrotu nadpłaty składek

ZUS musi uzasadnić decyzję o odmowie zwrotu nadpłaty składek

Michał Culepa

16.08.2019

W razie wniosku o zwrot nadpłaconych składek, decyzja odmawiająca zwrot musi być należycie uzasadniona, w szczególności ZUS obowiązany jest podać, na jakie składki i za jakie okresy została zaliczona nadpłata. Sam fakt pojawienia się niedopłaty na koncie płatnika nie jest powodem odmowy zwrotu nienależnie zapłaconych składek.

Takie wnioski płyną z wyroku Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2019 r. (sygn.  III UK 155/18).

Spór co do podlegania ubezpieczeniom społecznym w Polsce

Spółka zawiązała się około roku 2005 i w tym też roku przyjęła do pracy pracowników. Ponieważ działała ona na rynku niemieckim, a był to okres krótko po wstąpieniu Polski do UE i obywatele polscy mogli już podejmować pracę za granicą w krajach Wspólnoty, spółka wysyłała zatrudnionych do pracy w Niemczech.

W związku z zatrudnieniem za granicą, w innym kraju członkowskim UE, spółka wnioskowała o potwierdzenie podlegania przez tych zatrudnionych polskim ubezpieczeniom społecznym. ZUS potwierdził obowiązek ubezpieczeniowy w Polsce, ale tylko za pierwszy kwartał 2005 r. wydając ówcześnie obowiązujące formularze E101 (obecnie w celu potwierdzenia ubezpieczenia w Polsce stosuje się druki A1).

Przeczytaj również:

Jak ZUS sprawdza legalność zatrudnienia cudzoziemca – załącznik do formularza A1

Cudzoziemiec wnioskujący o wydanie zaświadczenia A1 powinien dołączyć do wniosku informację wskazującą na legalność jego zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego.

Za pozostałe miesiące roku 2005 odmówił potwierdzenia tych formularzy de facto przyznając, że pracownicy winni być objęci niemieckimi ubezpieczeniami społecznymi. Mimo to spółka nadal składała stosowne deklaracje i opłacała składki do ZUS.

Ostatecznie po prawie 10 latach, w 2015 r., spółka skierowała do ZUS żądanie zwrotu nienależnie opłaconych składek za miesiąc lipiec 2005 r., w kwocie blisko 230 tys. zł. ZUS wydał decyzję odmawiającą zwrotu składek. Uzasadnieniem decyzji było jednak tylko wskazanie, że na koncie płatnika składek spółki w ZUS odnotowana jest niedopłata. W tej sytuacji Zakład uznał, że zwrot – nawet nadpłaconych wcześniej składek – się nie należy. Spółka odwołała się od tej decyzji do sądu.

Jak w sprawie orzekały sądy?

Sądy I i II instancji oddaliły kolejno – odwołanie i apelacji spółki.

Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku wydanym 4 czerwca 2019 r. podkreślił, że ZUS odmawiając zwrotu nadpłaty powinien najpierw ustalić, czy i w jakich warunkach nastąpiło odprowadzenie nienależnych składek przez płatnika, a dopiero potem stwierdzić, czy taka nadpłata była zaliczana na poczet kolejnych składek, ewentualnie wpłat dokonanych w zaniżonych kwotach, lub składek w ogóle nieopłaconych. W sprawie tylko ustalono, że ZUS odmówił potwierdzenia formularzy E101. To zaś oznacza, że ZUS uznał brak podlegania przez pracowników spółki w spornym okresie ubezpieczeniom społecznym w Polsce.

Taka odmowa uznania ubezpieczenia polskiego oznacza też prawomocną decyzję ZUS w tej kwestii. Tym samym składki były opłacone nienależnie. Obowiązkiem Zakładu jest wykazanie w jaki sposób taka nadpłata została rozliczona. W rozpoznawanej sprawie tego nie zrobiono, poprzestając na stwierdzeniu, że wiążący jest stan konta płatnika. Takie podejście jest nieprawidłowe. ZUS musi więc ponownie zabrać się za wyjaśnienie sprawy i skontrolować przepływy składek na koncie spółki przez kolejne 10 lat od 2005 r. począwszy – uznał w konkluzji SN.

Wskazówka dla płatnika
Jeżeli ZUS odmówi wydania formularza potwierdzającego, że zatrudnieni za granicą pracownicy danego pracodawcy podlegają ubezpieczeniom społecznym w Polsce, oznacza to wydanie decyzji ZUS, stwierdzającej brak ubezpieczenia w Polsce i podleganie ubezpieczeniom za granicą. Tak wynika z uchwały SN z 18 marca 2010 r. (sygn. akt II UZP 2/10), zgodnie z którą odmowa wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenia dotyczącego ustawodawstwa właściwego następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do sądu właściwego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Tym samym każda składka odprowadzona za okres, za który odmówiono zaświadczenia, jest składką nienależną i stanowi nadpłatę składek. Nadpłata ta – zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – podlegają najpierw zaliczeniu przez ZUS z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek. Jeżeli więc płatnik złoży wniosek o zwrot składek, ZUS powinien go uwzględnić, a jeżeli tego nie uczyni – powinien dokładnie uzasadnić odmowę zwrotu, wskazując, na jakie składki i za jakie okresy nadpłata została zaliczona. Nie może uzasadniać odmowy zwrotu lakonicznym stwierdzeniem, że konto płatnika wykazuje niedopłatę składek, bez dodatkowego uzasadnienia i rozliczenia.

Autorem odpowiedzi jest: 

Michał Culepa

Michał Culepa

Michał Culepa

Prawnik, specjalista z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, wieloletni redaktor Serwisu Prawno-Pracowniczego, współpracownik merytoryczny największych wydawnictw prawniczych. Doświadczony trener i wykładowca. Autor licznych komentarzy i opracowań dotyczących m.in. zatrudnienia w jednostkach sektora finansów publicznych, instytucjach kultury, oświacie.
Nie ma jeszcze komentarzy do tego dokumentu.
Zaloguj się aby dodać komentarz

Szkolenia Akademia Wiedza i Praktyka

Biblioteka kadrowego

Copyright ©  Wszelkie prawa zastrzeżone

wiper-pixel