Sposób rekompensaty nadgodzin pracownik musi znać odpowiednio wcześniej
Pracodawca nie może zwlekać do ostatniej chwili z wyborem sposobu rekompensaty pracy w godzinach nadliczbowych. Podobnie jak pracownik, który chce otrzymać za nie czas wolny w wyższym wymiarze. Decyzja podjęta za późno może skutkować koniecznością wypłaty wynagrodzenia wraz z dodatkiem.
W dłuższych okresach rozliczeniowych sposób rekompensaty pracy w godzinach nadliczbowych wpływa bezpośrednio na termin tej rekompensaty. Jeśli za nadgodziny ma być udzielony czas wolny – zarówno pracodawca, jak i pracownik – decyzję w tym zakresie muszą podjąć odpowiednio wcześniej.
Dwa sposoby rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych
Praca w godzinach nadliczbowych może być rekompensowana na 2 sposoby: poprzez wypłatę wynagrodzenia z odpowiednim dodatkiem lub udzielenie czasu wolnego.
W przypadku wypłaty dodatku do wynagrodzenia, przysługuje on w wysokości:
- 100% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy oraz z tytułu przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy;
- 50% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony powyżej.
Natomiast wymiar czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych jest uzależniony od tego, która strona (pracodawca czy pracownik) wnioskuje o taki sposób rekompensaty.
Jeśli to pracownik chce odebrać czas wolny w zamian za nadgodziny, wówczas otrzymuje go w wymiarze 1:1 (1 godzina pracy nadliczbowej : 1 godzina czasu wolnego). Jeśli natomiast czas wolny udzielany jest z inicjatywy pracodawcy, pracownik otrzymuje go w wymiarze 1:1,5 (1 godzina pracy nadliczbowej : 1,5 godziny czasu wolnego).
SN: Udzielenie czasu wolnego zwalnia z obowiązku wypłaty dodatku
W przypadku udzielenia na pisemny wniosek pracownika czasu wolnego od pracy w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych, dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych nie przysługuje (art. 1511 § 3 Kodeksu pracy), co oznacza, że pracownik zachowuje prawo do normalnego wynagrodzenia za pracę wykonaną w godzinach nadliczbowych (art. 80 zdanie pierwsze Kodeksu pracy) w wysokości określonej w art. 1511 § 1 Kodeksu pracy.
(Wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2010 r., sygn. akt I PK 157/09, OSNP 2011/15-16/200).
Czas wolny do końca okresu rozliczeniowego
Od tego, jaki sposób rekompensaty nadgodzin zostanie zastosowany, uzależnione jest także to, kiedy pracownikowi zostanie „wyrównana” praca w godzinach nadliczbowych.
Czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych pracodawca musi bowiem udzielić pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego. Na termin ten nie mają wpływu ani to, która ze stron wnioskuje o czas wolny (tzn. czy przysługuje on w wymiarze 1:1 czy 1:1,5), ani długość okresu rozliczeniowego – czy jest to np. 1, czy 3-miesięczny okres.
SN: Czasu wolnego udziela się w dni zaplanowane jako dni pracy
Udzielenie czasu wolnego nie może nastąpić w czasie przerwy między dwoma zaplanowanymi okresami pracy. Jest to bowiem czas wolny pracownika wynikający z jego rozkładu czasu pracy. Pracodawca może udzielić pracownikowi czasu wolnego tylko w tych godzinach, które były zaplanowanymi godzinami pracy
(Wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2009 r., sygn. akt III PK 18/09, LEX nr 512995).
Termin wypłaty dodatku – w zależności od rodzaju nadgodzin
Natomiast długość okresu rozliczeniowego ma pośredni wpływ na termin wypłaty dodatku do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Jeśli bowiem jest to okres 1-miesięczny – dodatek za godziny nadliczbowe, zarówno dobowe, jak i wynikające z przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy, musi być wypłacony z terminem wypłaty wynagrodzenia za ten miesiąc, co pokrywa się z końcem okresu rozliczeniowego.
Jeśli natomiast okres rozliczeniowy jest dłuższy niż 1 miesiąc:
- dodatek za dobowe godziny nadliczbowe musi być wypłacony w najbliższym terminie wypłaty wynagrodzenia,
- dodatek za średniotygodniowe godziny nadliczbowe – z wynagrodzeniem na koniec okresu rozliczeniowego.
Sposób rekompensaty nie może być dla pracownika tajemnicą
Przy dłuższym niż 1-miesięczny okresie rozliczeniowym pracodawca, który chce rekompensować czasem wolnym pracę w nadgodzinach dobowych, powinien poinformować pracownika o wybranym sposobie rekompensaty w miesiącu ich powstania – jeszcze przed wypłatą wynagrodzenia. W przeciwnym razie pracownik może domagać się wypłaty stosownego dodatku.
(…) w opinii Departamentu działania pracownika (złożenie wniosku) lub pracodawcy (wskazanie terminu odbioru czasu wolnego) zmierzające do uniknięcia wypłaty dodatku za przepracowane godziny ponad normę dobową powinny nastąpić przed najbliższym terminem wypłaty wynagrodzenia, w przeciwnym razie pracodawca jest obowiązany wypłacić dodatek mimo, że okres rozliczeniowy nie uległ zakończeniu.
(Stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy z 6 kwietnia 2009 r., GPP-306-4560-32/09/PE/RP).
Emilia Wawrzyszczuk
