Planowane zmiany w oskładkowaniu umów cywilnoprawnych – co warto wiedzieć

Planowane przepisy miały na celu objęcie każdej umowy zlecenia i o dzieło pełnymi składkami na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W praktyce oznaczałoby to, że:

• Pracodawcy musieliby ponosić wyższe koszty zatrudnienia.
• Zleceniobiorcy mogliby odczuć spadek wynagrodzenia netto, jeśli zleceniodawcy przerzuciliby na nich część kosztów składkowych.
• Zmiany mogłyby wpłynąć na minimalne wynagrodzenie oraz wymusić dostosowanie polityki płacowej w wielu firmach.

Celem tej reformy było ograniczenie segmentacji rynku pracy oraz zwiększenie wpływów do systemu zabezpieczeń społecznych. Jednak decyzją premiera, wprowadzenie nowych zasad odłożono na przyszłość.

• Jeśli umowa zlecenie jest jedynym źródłem dochodu, zleceniobiorca podlega obowiązkowym składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, a ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne.
• W przypadku zleceniobiorców zatrudnionych równolegle na umowę o pracę, składki są naliczane od sumy przychodów z obu tytułów.
• Studenci i uczniowie do 26. roku życia nie podlegają oskładkowaniu umów zlecenia, podobnie jak osoby prowadzące działalność gospodarczą, które realizują zlecenia w ramach swojej firmy.

Umowa o dzieło nie jest objęta obowiązkowymi składkami ZUS, chyba że została zawarta pomiędzy stronami pozostającymi jednocześnie w stosunku pracy. Wówczas składki nalicza się na takich samych zasadach jak w przypadku umowy o pracę.

Planowane zmiany miałyby duży wpływ na koszty zatrudnienia. Szacuje się, że:

• Zleceniodawcy musieliby zwiększyć nakłady na wynagrodzenia o około 40%, jeśli chcieliby utrzymać wynagrodzenia netto na dotychczasowym poziomie.
• Zleceniobiorcy, których wynagrodzenia byłyby obniżane w związku z przerzuceniem kosztów składek, mogliby stracić nawet do 30% swoich dotychczasowych dochodów.

W praktyce mogłoby to prowadzić do:

• Redukcji liczby zawieranych umów cywilnoprawnych.
• Wzrostu liczby etatów w niektórych branżach, co mogłoby skutkować większym obciążeniem dla pracodawców.
• Potrzeby zmiany polityki wynagrodzeń, zwłaszcza w sektorach, które w dużej mierze opierają się na umowach zlecenia.

Premier w swoim oświadczeniu wskazał, że zmiany te nie są obecnie priorytetowe. Niemniej jednak temat oskładkowania umów cywilnoprawnych może powrócić w przyszłości, zwłaszcza że jest to jeden z postulatów Unii Europejskiej. Polska pozostaje jedynym krajem w UE, gdzie nie obowiązuje oskładkowanie wszystkich umów zlecenia.

Wycofanie planów oznacza:

1. Brak dodatkowych kosztów dla pracodawców – firmy mogą kontynuować zatrudnianie na dotychczasowych zasadach.
2. Stabilność wynagrodzeń netto zleceniobiorców – osoby pracujące na umowach zlecenia czy o dzieło nie odczują obniżek wynagrodzenia.
3. Możliwość dalszego planowania budżetów firmowych bez konieczności uwzględniania dodatkowych kosztów składek.

Głównym celem wprowadzenia takich zmian jest ograniczenie segmentacji rynku pracy oraz zwiększenie ochrony socjalnej pracowników. Wzrost wpływów do ZUS mógłby pomóc w stabilizacji systemu emerytalnego i zabezpieczenia zdrowotnego w Polsce.

Krytycy tych zmian zwracają jednak uwagę na ryzyko związane z:

• Utratą elastyczności zatrudnienia, szczególnie w branżach, które wymagają szybkiego dostosowania liczby pracowników.
• Negatywnym wpływem na rynek pracy, który mógłby ucierpieć w wyniku wyższych kosztów zatrudnienia i możliwego zmniejszenia liczby miejsc pracy.

Choć ozusowanie umów zlecenia i o dzieło zostało odroczone, temat wciąż pozostaje aktualny. Przedsiębiorcy powinni być świadomi, że zmiany te mogą powrócić w kolejnych latach. Warto już teraz uwzględnić taki scenariusz w planach finansowych i strategiach zatrudnienia.

Z kolei zleceniobiorcy powinni zdawać sobie sprawę, że pełne oskładkowanie umów cywilnoprawnych może wpłynąć na ich wynagrodzenia netto oraz warunki zatrudnienia.