Część przepisów ustawy o emeryturach pomostowych obowiązuje od 1 stycznia 2009 r. Jednak za kilka dni (1 stycznia 2010 r.) wchodzą w życie przepisy tej ustawy, które nakładają na pracodawców sporo nowych obowiązków - m.in. tworzenie wykazów i prowadzenie ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze oraz opłacanie składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Sprawdź, jak „rozgryźć” nowe przepisy i wywiązać się ze wszystkich ustawowych zobowiązań!
1. Od 1 stycznia 2009 r. dla wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze - możliwa emerytura pomostowa
Przypomnijmy, z dniem 1 stycznia 2009 r. weszły w życie przepisy ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Dają one możliwość przejścia na emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego (60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn) tym osobom, które wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze według dotychczasowych przepisów oraz pracę w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze wymienioną w nowych wykazach stanowiących załącznik nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
a) prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięci wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku (wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych);
b) prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesami starzenia się (wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych).
2. 1 stycznia 2010 r. zostanie utworzony Fundusz Emerytur Pomostowych
Z dniem 1 stycznia 2010 r. wchodzą w życie przepisy art. 29-42 ustawy z o emeryturach pomostowych , które określają:
- organizację i zasady działania Funduszu Emerytur Pomostowych,
- zasady i tryb opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz zasady finansowania emerytur pomostowych,
- obowiązki ZUS oraz płatników składek (pracodawców) w zakresie tworzenia i prowadzenia rejestru i wykazu stanowisk przy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru i ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Należy dodać, że w 2009 r. wypłaty emerytur pomostowych są finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a środki na ich finansowanie pochodzą z dotacji budżetu państwa.
3. Składki na FEP należy opłacać od 1 stycznia 2010 r. za pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r.
Od 1 stycznia 2010 r. płatnik składek (pracodawca) będzie miał obowiązek opłacać składkę na FEP za wszystkich pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, czyli prace, o których mowa w art. 3 ust. 1 i ust. 3 tej ustawy.
Obowiązek opłacania składek powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania przez pracownika pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac. Istotne jest również to, że składkę na FEP należy opłacać bez względu na wymiar czasu pracy pracownika, a więc również wówczas, gdy pracownik prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonuje w niepełnym wymiarze czasu pracy, np. na pół etatu.
4. Podstawa wymiaru składki na FEP - taka sama jak podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne
Składka na FEP wynosi 1,5% podstawy wymiaru i jest finansowana w całości przez płatnika składek.
Podstawę wymiaru składki na FEP stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, określona w art. 18 ust. 1-2 i ust. 8 oraz art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że składka na FEP nie ma odrębnych zasad ustalania podstawy wymiaru i stanowią ją te same składniki, które wchodzą do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
Zatem w przypadku pracownika jest to przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, z uwzględnieniem wyłączeń określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
| Ważne! Roczna podstawa wymiaru składki na FEP również podlega ograniczeniu! Przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na FEP, tak jak w przypadku składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe, mają zastosowanie ograniczenia tej podstawy. Kwota rocznego ograniczenia podstawy wymiaru składek stanowi trzydziestokrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej na dany rok. W 2010 r. roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na FEP wynosi 94.380 zł (30 x 3.146 zł). |
5. Składki na FEP rozliczane będą na nowym formularz ZUS DRA
Składkę na FEP płatnik składek jest zobowiązany opłacać co miesiąc, w terminie określonym w art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli za dany miesiąc nie później niż:
- do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie,
- do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych w rozumieniu ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych,
- do 15 dnia miesiąca - dla pozostałych płatników.
6. Pracodawcy muszą utworzyć szczegółowe wykazy prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze
Od 1 stycznia 2010 r. płatnik składek jest zobowiązany:
- do prowadzenia wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
- do powadzenia ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
- informować ZUS o pracownikach umieszczonych w ewidencji,
- przekazywać do ZUS informację o liczbie stanowisk pracy, na których jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
Informacje dotyczące pracowników umieszczonych w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, płatnik składek powinien przekazać do ZUS w zgłoszeniu danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze za dany rok kalendarzowy w terminie do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego.
Zatem pierwsze zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze płatnicy składek (m.in. pracodawcy) przekażą w terminie do 31 marca 2011 r. za 2010 r. Przekazując to zgłoszenie, pracodawca będzie miał obowiązek złożyć wymagane informacje dotyczące także pracowników, którzy w 2009 r. wykonywali prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (również wówczas, gdy w 2010 r. nie wykonywali już tej pracy).
Informacja płatnika składek o pracowniku, za którego był on w danym roku obowiązany opłacać składkę na FEP, będzie musiała zawierające następujące dane:
- nazwisko i imię,
- datę urodzenia,
- numery PESEL i NIP, a w razie gdy pracownikowi nie nadano tych numerów lub jednego z nich - serię i numer dowodu osobistego lub paszportu,
- okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
- kod pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o którym mowa w przepisach art. 33 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
7. Pracownik, którego pominięto w nowych wykazach, będzie mógł wnieść skargę do PIP
Pracodawcy będą zobowiązani do powiadomienia pracowników o dokonaniu wpisu do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W przypadku nie umieszczenia w takiej ewidencji, pracownik będzie mógł wnieść skargę do Państwowej Inspekcji Pracy (taka sytuacja może mieć miejsce, gdy np. pracownik wykonywał pracę uznawaną za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu dotychczasowych przepisów, a pracodawca nie umieścił jego stanowiska pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach na podstawie ustawy o emeryturach pomostowych).
Także kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie należy do ZUS lecz do właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy, które uprawnione są do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze lub wykreślenia pracownika z tej ewidencji.
W przypadku, gdy PIP zakwestionuje sporządzony przez pracodawcę wykaz i nakaże dokonać korekty podanych w zgłoszeniu danych o pracy w szczególnych warunkach, pracodawca będzie musiał przekazać do ZUS zgłoszenie korygujące.
Podstawa prawna:
» art. 3, art. 29 - art. 42, art. 50, art. 54, art. 57 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656),
» art. 18, art. 19, art. 20 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74, ze zm.),
» § 1, § 2, § 6, § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106, ze zm.),
» rozporządzenie Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 78, poz. 465, ze zm.),
» rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444).
» art. 3, art. 29 - art. 42, art. 50, art. 54, art. 57 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656),
» art. 18, art. 19, art. 20 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74, ze zm.),
» § 1, § 2, § 6, § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106, ze zm.),
» rozporządzenie Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 78, poz. 465, ze zm.),
» rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444).
Autor: Hanna Wiśniewska
