Wyższe z powodu COVID-19 kwoty wolne od potrąceń – poznaj najnowsze wyjaśnienia urzędowe

Wyższe z powodu COVID-19 kwoty wolne od potrąceń – poznaj najnowsze wyjaśnienia urzędowe

Mariusz Pigulski

03.09.2020

Od 16 maja 2020 r. kwoty wolne od potrąceń uległy zwiększeniu o 25% na każdego nieosiągającego dochodu członka rodziny, którego pracownik ma na utrzymaniu w sytuacji, gdy z powodu podjętych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działań służących zapobieganiu zarażeniem koronawirusem pracownikowi zostało obniżone wynagrodzenie lub członek rodziny pracownika utracił źródło dochodu. Sprawdź najnowsze wyjaśnienia MRPiPS, Ministerstwa Sprawiedliwości, Urzędu Ochrony Danych Osobowych oraz Krajowej Rady Komorniczej.

Jak ustalać prawo pracownika do wyższych kwot wolnych od potrąceń

Zakładom pracy brakuje w przepisach jasnych wskazówek co do tego, w jaki sposób ustalać uprawnienie pracownika do korzystania z uprzywilejowanej ochrony w postaci wyższych kwot wolnych od potrąceń. Resort pracy jest zdania, że w poruszonej kwestii zastosowanie powinna znaleźć ogólna zasada prawa cywilnego – wyrażona w art. 6 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Najlepszym rozwiązaniem przy analizowaniu, czy wynagrodzenie konkretnej osoby powinno być objęte szerszą ochroną przed potrąceniami, jest pobieranie od tej osoby oświadczenia o liczbie nieosiągających dochodów członków ich rodziny, których mają oni na utrzymaniu w sytuacji, gdy z powodu podjętych Polsce działań zapobiegających zarażeniem SARS-CoV-2 pracownikowi zostało obniżone wynagrodzenie lub członek jego rodziny utracił źródło dochodu. Na potwierdzenie zawartych we wspomnianym oświadczeniu informacji podmiot zatrudniający może zażądać wglądu w dokumenty, na podstawie których ww. informacje zostały przedstawione. Pracodawca:

  • nie powinien jednak domagać się przekazania mu kopii takich dokumentów,

  • nie jest uprawniony do samodzielnego wykonywania ww. kopii ani do ich przechowywania.

Powyższe znalazło potwierdzenie w stanowisku UODO.

Kogo uznawać za członka rodziny

Stosownie do art. 52 ustawy z 14 maja 2020 r. przez członka rodziny rozumie się odpowiednio:

    • małżonka albo rodzica wspólnego dziecka oraz

    • dziecko w wieku do 25. roku życia, a także

    • dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Przez dziecko należy rozumieć z kolei dziecko własne pracownika, dziecko współmałżonka, a także dziecko rodzica wspólnego dziecka. Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

MRPiPS w odpowiedzi z 14 lipca 2020 r. na zapytanie Portalu Kadrowego wyjaśnił, że w przypadku gdy kobieta pozostaje w związku małżeńskim i wychowuje dziecko z poprzedniego związku – to jej mąż będący pracownikiem – w przypadku obniżenia mu wynagrodzenia za pracę z powodu podjętych w Polsce działań służących zapobieganiu zarażeniem wirusem SARS-CoV-2 – będzie mógł skorzystać ze zwiększenia kwoty wolnej od potrąceń na to dziecko, jeżeli jest ono w wieku do 25. roku życia.

Co należy rozumieć przez pojęcie wynagrodzenia i jego obniżenie oraz co uznawać za utratę źródła dochodu

Przesłanką objęcia pracownika przywilejem zwiększenia kwoty wolnej od potrąceń dokonywanych z wynagrodzenia jest spowodowane podjętymi w Polsce działaniami zapobiegającymi zarażeniem wirusem COVID-19:

  • utrata źródła przychodu przez członka rodziny pracownika albo

  • obniżenie pracownikowi wynagrodzenia.

Ustawodawca ustanawiając nowe reguły wyznaczania kwoty wolnej od potrąceń nie dookreślił tego, utrata których źródeł dochodu przez członka rodziny pracownika uprawnia go do korzystania z szerszej ochrony wynagrodzenia. Z wyjaśnień MRPiPS wynika, że:

  • może to być każde źródło dochodu, jakie członek rodziny zatrudnionego utracił wskutek działań „antycovidowych”;

  • wspomniana utrata może nastąpić np. o rozwiązanie umowy o pracę lub niezawarcie kolejnej umowy o pracę z powodów mających swe źródło w panującej epidemii COVID-19;

  • za utratę dochodu w omawianym kontekście nie należy natomiast uznawać przykładowo zwolnienia z pracy z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych;

  • bez wpływu na możliwość podwyższenia przez zakład pracy kwoty chronionej przed potrąceniami pozostaje fakt przyznania członkowi rodziny pracownika dodatku solidarnościowego, którego celem jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom koronawirusa poprzez wsparcie finansowe osób dotkniętych utratą źródła przychodu ze względu na sytuację gospodarczą spowodowaną kryzysem „epidemicznym”.

Choć art. 52 ustawy z 14 maja 2020 r. nie precyzuje, co rozumieć przez wynagrodzenie, to resort pracy potwierdził zasadność poglądu, w myśl którego w przytoczonym przepisie chodzi o wynagrodzenie zasadnicze, premie oraz różne dodatki do pensji takie jak chociażby dodatek stażowy, funkcyjny, służbowy, za znajomość języków obcych, za pracę w warunkach szczególnych.

MRPiPS uważa ponadto, że obniżka wynagrodzenia, która jest jednym z warunków nabycia przez pracownika prawa do wyższej kwoty wolnej od potrąceń, oznacza sytuację, kiedy pracownik otrzyma miesięczne wynagrodzenie niższe niż to, które dotychczas do niego trafiało przy spełnieniu analogicznych przesłanek. A zatem przesłanki obniżenia wynagrodzenia, o którym mowa w art. 52 ust. 1 ustawy z 14 maja 2020 r. wypełnia np. pomniejszenie pensji pracowniczej o nie więcej niż 20% na podstawie porozumienia opartego o przepis art. 15g ust. 8 ustawy antykryzysowej, zredukowanie płacy o 50% w ramach porozumienia zawartego zgodnie z art. 15g ust. 6 ustawy antykryzysowej bądź zmniejszenie wynagrodzenia dokonane mocą porozumienia o stosowaniu mniej korzystnych warunków zatrudnienia pracowników niż wynikające z umów o pracę podpisanego na podstawie postanowień art. 15zf ustawy antykryzysowej. Przy czym uzasadnione jest przekonanie, że redukcja zarobków nie musi się opierać na przepisach tarczy antykryzysowej.

Czy dla możliwości zastosowania wyższej kwoty wolnej od potrąceń znaczenie ma to, za jaki okres przysługuje wynagrodzenie

Przy ustalaniu wyższej z powodu sytuacji epidemicznej kwoty wolnej od potrąceń decydujące znaczenie ma okres, za który przysługuje wynagrodzenie, z którego dokonywane jest potrącenie. Taki pogląd zaprezentowano w wydanych w lipcu 2020 r. stanowiskach MRPiPS i Krajowej Rady Komorniczej w sprawie wpływu terminu wypłaty na podwyższenie kwot wolnych od potrąceń. Wynika z nich jednoznacznie, że skorzystanie z nowego rozwiązania wprowadzonego mocą art. 52 ustawy z 14 maja 2020 r. jest możliwe w okresie, w którym pracownik ma obniżone wynagrodzenie za pracę z powodu podjętych w Polsce działań służących zapobieganiu zarażeniem COVID-19. W związku z tym, przy ustalaniu zwiększonej kwoty chronionej przed potrąceniami należy brać pod uwagę okres, za jaki wypłacane jest wynagrodzenie, a nie datę wypłaty tego wynagrodzenia. W konsekwencji:

  • nie ma znaczenia, kiedy pensja jest faktycznie stawiana do dyspozycji pracownikowi.

  • jeżeli pracownikowi przykładowo zredukowano wskutek epidemii koronawirusa płacę w okresie od początku maja do końca lipca 2020 r., to wynagrodzenie przysługujące za ten okres podlega zwiększonej ochronie, bez względu na to, kiedy zostanie faktycznie pracownikowi wypłacone. A zatem, jeślichronione wyższą kwotą wolną od potrąceń wynagrodzenie lipcowe zostanie np. przelane na konto podwładnego w sierpniu (czy nawet w późniejszym terminie), to nadal powinno ono być objęte „szerszą” ochroną.

Zatrudniony na cały etat 40-letni pracownik (niebędący uczestnikiem PPK):

  • zgodnie z umową o pracę ma prawo do stałej pensji w kwocie 4.600 zł brutto (wypłacanej na podstawie zapisów regulaminowych zawsze w pierwszych dniach miesiąca, następującego po miesiącu, za który jest ona należna);

  • ma zadłużenie z tytułu niespłaconego kredytu bankowego, wskutek czego z jego pensji od marca 2020 r. pracodawca co miesiąc dokonuje potrącenia na rzecz komornika – maksymalnie 50% kwoty netto z zachowaniem kwoty wolnej od potrąceń;

  • uprawniony jest do podstawowych kosztów uzyskania przychodu (250 zł) i kwoty zmniejszającej miesięczne zaliczki podatkowe na mocy złożonego pracodawcy druku PIT-2.

Na okres od 1 maja do 31 lipca 2020 r. pracodawca na mocy porozumienia z przedstawicielami załogi zawartego na mocy art. 15g ustawy antykryzysowej, obniżył mu z powodu epidemii COVID-19 wynagrodzenie i wymiar etatu o 10%.

Uwzględniając fakt, iż ww. pracownik ma na utrzymaniu niepracującą żonę i 9-letniego syna, chroniąca jego pensję, kwota wolna od potrąceń – w myśl art. 52 ustawy z 14 maja 2020 r. – powinna zostać zwiększona o 50% (2 x 25%). Dotyczy to także wynagrodzenia za lipiec płatnego w sierpniu 2020 r. (mimo iż w sierpniu pracownik wrócił już do pełnoetatowej pracy i do swego pełnego wynagrodzenia w wysokości 4.000 zł). Skalkulowanie kwoty wolnej od potrąceń powinno wyglądać następująco:

Podstawowa” kwota wolna od potrąceń wyznaczona na bazie płacy minimalnej należnej dla 9/10 etatu (z powodu obniżenia pracownikowi w miesiącach od maja do lipca wymiaru czasu pracy o 10%)

Poz.

Składniki

Działanie

Kwota

1.

Wynagrodzenie minimalne brutto ustalone dla 9/10 etatu

2.600 zł × 9 : 10

2.340,00 zł

2.

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne

Poz. 1

2.340,00 zł

3.

Składka na ubezpieczenie emerytalne

Poz. 2 × 9,76%

228,38 zł

4.

Składki na ubezpieczenia rentowe

Poz. 2 × 1,5%

35,10 zł

5.

Składka na ubezpieczenie chorobowe

Poz. 2 × 2,45%

57,33 zł

6.

Razem składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zatrudnionego

Poz. 3 + poz. 4 + poz. 5

320,81 zł

7.

Podstawa składki na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 2 – poz. 6

2.019,19 zł

8.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 7 × 9%

181,73 zł

9.

Koszty uzyskania przychodu

 

250,00 zł

10.

Przychód do opodatkowania

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 9, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

1.769,00 zł

11.

Kwota zmniejszająca podatek

 

43,76 zł

12.

Stawka % PIT

 

17,00%

13.

Podatek

Poz. 10 × poz. 12 – poz. 11

256,97 zł

14.

Składka zdrowotna odliczana od zaliczki na podatek dochodowy

Poz. 7 × 7,75%

156,49 zł

15.

Zaliczka na podatek

Poz. 13 – poz. 14, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

100,00 zł

16.

„Podstawowa” kwota wolna od potrąceń

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 8 – poz. 15

1.737,46 zł

Finalna kwoty chroniona przez zajęciem komorniczym: 1.737,46 zł + (1.737,46 zł × 50%) = 1.737,46 zł + 868,73 zł = 2.606,19 zł.

Lipcowa lista płac (płatna w sierpniu)

Poz.

Składniki

Działanie

Kwota

1.

Wynagrodzenie za pracę obniżone o 10%

4.600 zł × 90%

4.140,00 zł

2.

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne

Poz. 1

4.140,00 zł

3.

Składka na ubezpieczenie emerytalne

Poz. 2 × 9,76%

404,06 zł

4.

Składki na ubezpieczenia rentowe

Poz. 2 × 1,5%

62,10 zł

5.

Składka na ubezpieczenie chorobowe

Poz. 2 × 2,45%

101,43 zł

6.

Razem składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zatrudnionego

Poz. 3 + poz. 4 + poz. 5

567,59 zł

7.

Podstawa składki na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 2 – poz. 6

3.572,41 zł

8.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 7 × 9%

321,52 zł

9.

Koszty uzyskania przychodu

 

250,00 zł

10.

Przychód do opodatkowania

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 9, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

3.322,00 zł

11.

Kwota zmniejszająca podatek

 

43,76 zł

12.

Stawka % PIT

 

17,00%

13.

Podatek

Poz. 10 × poz. 12 – poz. 11

520,98 zł

14.

Składka zdrowotna odliczana od zaliczki na podatek dochodowy

Poz. 7 × 7,75%

276,86 zł

15.

Zaliczka na podatek

Poz. 13 – poz. 14, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

244,00 zł

16.

Kwota wynagrodzenia netto

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 8 – poz. 15

3.006,89 zł

17.

Kwota wolna od potrąceń

 

2.606,19 zł

18.

Maksymalna kwota potrącenia przewidziana przepisami K.p.

Poz. 17× 50%

1.503,44 zł

19.

Kwota możliwego do dokonania potrącenia (z uwzględnieniem kwoty wolnej od potrąceń)

Poz. 16 – poz. 17

400,70 zł

20.

Kwota do wypłaty

Poz. 6 – poz. 19

2.606,19 zł

koniec przykładu

Czy wyższe kwoty wolne od potrąceń stosuje się także do zleceniobiorców

Przepis art. 52 ustawy z 14 maja 2020 r. wskazując grupę docelową, do której ma on zastosowanie, posługuje się wyłącznie pojęciem „pracownika”, ale jednocześnie nie definiuje tego pojęcia. Analizując zatem zakres oddziaływania przywołanej regulacji powinniśmy się odwołać do art. 2 Kodeksu pracy, stosownie do którego pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W rezultacie podwyższanie w określonych okolicznościach kwot wolnych od potrąceń, o których mowa w art. 871 Kodeksu pracy, nie powinno mieć miejsca w odniesieniu do osób zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy (np. zleceniobiorców). Słuszność takiego rozumowania potwierdza Ministerstwo Sprawiedliwości.

Czy przy potrąceniach dobrowolnych wynagrodzenie pracownika także korzysta z szerszej ochrony

W mojej ocenie szersza ochrona należności ze stosunku pracy powinna działać także w przypadkach potrąceń dobrowolnych dokonywanych wyłącznie na pisemny wniosek pracownika na podstawie art. 91 Kodeksu pracy. Przepis ten w swej treściodwołuje się wszakże bezpośrednio doart. 871 § 1 Kodeksu pracy ustanawiającego kwoty wolne od potrąceń.

36-letni, pełnoetatowy pracownik (niebędący uczestnikiem PPK) na mocy zapisów umowy o pracę otrzymuje stałe wynagrodzenie w wysokości 3.500 zł brutto miesięcznie. Na okres od 1 sierpnia do 30 września 2020 r. zawarł on ze swoim pracodawcą porozumienie stron obniżające jego wynagrodzenie o 500 zł brutto (z powodu problemów finansowych spowodowanych wirusem COVID-19). Co miesiąc z jego pensji potrącana jest (za zgodą wyrażoną na piśmie) składka na grupowe ubezpieczenie na życie w wysokości 100 zł.

Uwzględniając fakt, iż ww. pracownik:

  • ma na utrzymaniu niepracującą żonę i dwójkę dzieci uczęszczających do szkoły podstawowej (dzięki czemu chroniąca jego pensję kwota wolna od potrąceń powinna zostać zwiększona o 75%, tj. 3 x 25%),

  • uprawniony jest do podstawowych kosztów uzyskania przychodu (250 zł) i kwoty zmniejszającej miesięczne zaliczki podatkowe na mocy złożonego pracodawcy druku PIT-2,

   Obliczenie kwoty wolnej od potrąceń w opisanej sytuacji powinno wyglądać jak poniżej:

Podstawowa” kwota wolna od potrąceń

Poz.

Składniki

Działanie

Kwota

1.

Wynagrodzenie minimalne brutto

 

2.600,00 zł

2.

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne

Poz. 1

2.600,00 zł

3.

Składka na ubezpieczenie emerytalne

Poz. 2 × 9,76%

253,76 zł

4.

Składki na ubezpieczenia rentowe

Poz. 2 × 1,5%

39,00 zł

5.

Składka na ubezpieczenie chorobowe

Poz. 2 × 2,45%

63,70 zł

6.

Razem składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zatrudnionego

Poz. 3 + poz. 4 + poz. 5

356,46 zł

7.

Podstawa składki na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 2 – poz. 6

2.243,54 zł

8.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 7 × 9%

201,92 zł

9.

Koszty uzyskania przychodu

 

250,00 zł

10.

Przychód do opodatkowania

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 9, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

1.994,00 zł

11.

Kwota zmniejszająca podatek

 

43,76 zł

12.

Stawka % PIT

 

17,00%

13.

Podatek

Poz. 10 × poz. 12 – poz. 11

295,22 zł

14.

Składka zdrowotna odliczana od zaliczki na podatek dochodowy

Poz. 7 × 7,75%

173,87 zł

15.

Zaliczka na podatek

Poz. 13 – poz. 14, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

121,00 zł

16.

Kwota wynagrodzenia minimalnego netto

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 8 – poz. 15

1.920,62 zł

17.

Kwota wolna od potrąceń obowiązująca przy dobrowolnych potrącaniach dokonywanych na rzecz innego podmiotu niż pracodawca

Poz. 16 × 80%

1.536,50 zł

Finalna kwota wolna od potrąceń podwyższona o 75%: 1.536,50 zł + (1.536,50 zł × 75%) = 1.536,50 zł + 1.152,38 zł = 2.688,88 zł.

Sierpniowa i wrześniowa lista

Poz.

Składniki

Działanie

Kwota

1.

Wynagrodzenie brutto pomniejszone z powodu COVID-19 o 500 zł

 3.500 zł – 500 zł

3.000,00 zł

2.

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne

Poz. 1

3.000,00 zł

3.

Składka na ubezpieczenie emerytalne

Poz. 2 × 9,76%

292,80 zł

4.

Składki na ubezpieczenia rentowe

Poz. 2 × 1,5%

45,00 zł

5.

Składka na ubezpieczenie chorobowe

Poz. 2 × 2,45%

73,50 zł

6.

Razem składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zatrudnionego

Poz. 3 + poz. 4 + poz. 5

411,30 zł

7.

Podstawa składki na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 2 – poz. 6

2.588,70 zł

8.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne

Poz. 7 × 9%

232,98 zł

9.

Koszty uzyskania przychodu

 

250,00 zł

10.

Przychód do opodatkowania

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 9, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

2.339,00 zł

11.

Kwota zmniejszająca podatek

 

43,76 zł

12.

Stawka % PIT

 

17,00%

13.

Podatek

Poz. 10 × poz. 12 – poz. 11

353,87 zł

14.

Składka zdrowotna odliczana od zaliczki na podatek dochodowy

Poz. 7 × 7,75%

200,62 zł

15.

Zaliczka na podatek

Poz. 13 – poz. 14, gdzie otrzymany wynik zaokrągla się do pełnych złotych

153,00 zł

16.

Kwota wynagrodzenia netto

Poz. 1 – poz. 6 – poz. 8 – poz. 15

2.202,72 zł

Jak wynika z powyższych tabel, w rozstrzyganym przypadku nie jest możliwe potrącenie z pensji składki na grupowe ubezpieczenie na życie, gdyż naruszyłoby to kwotę wolną od potrąceń (2.688,88 zł > 2.202,72 zł). Z tego powodu, pracownik wspomnianą składkę (100 zł) powinien wpłacić do kasy zakładowej lub przelać na konto pracodawcy.

Autorem odpowiedzi jest: 

Mariusz Pigulski

Mariusz Pigulski

Mariusz Pigulski

Specjalista w zakresie kadr i płac. Autor licznych opracowań i publikacji z zakresu kadr, rozliczania wynagrodzeń, składek ZUS oraz podatku.

Szkolenia Akademia Wiedza i Praktyka

Copyright ©  Wszelkie prawa zastrzeżone

wiper-pixel