Nowelizacja ustawy emerytalnej zakłada zmiany w przepisach dotyczących tzw. okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy te są niezwykle ważne przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz wysokości tych świadczeń.

Przypomnijmy, że przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz.1227 ze zm.) uzależniają nabycie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych od odpowiedniego okresu pozostawania w ubezpieczeniu, składkowym i nieskładkowym.

Przy ustalaniu wysokości emerytury, zgodnie z przepisem art. 53 ustawy emerytalnej, uwzględnia się kwotę bazową (24%) oraz określony procent ustalanej indywidualnie podstawy wymiaru za rok okresu składkowego (1,3) i okresu nieskładkowego (0,7). Zatem wysokość emerytury zależy od dwóch elementów: części stałej (socjalnej) świadczenia (tj. 24% kwoty bazowej) oraz części indywidualnej zależnej od lat okresów ubezpieczenia (składkowych i nieskładkowych) i dochodów z określonego okresu ubezpieczenia (podstawa wymiaru).

Warto wyjaśnić, że termin okresy składkowe zawiera także  te okresy, w których składki na ubezpieczenia społeczne nie były opłacane. W ten sposób ustawodawca dowartościował różnego rodzaju przerwy w zatrudnieniu lub w podleganiu ubezpieczeniom społecznym, z powodów społecznych, politycznych czy gospodarczych.

I tak, stosownie do przepisów ustawy emerytalnej takimi okresami są:

• okresy przebywania w więzieniach lub miejscach odosobnienia w Polsce z powodu działalności politycznej po 31 grudnia 1956 r. (art. 6 ust. 1 pkt 8),

• świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz nielegalnych organizacji politycznych i związków zawodowych (art. 6 ust. 1 pkt 10),

• internowania w stanie wojennym (art. 6 ust. 2 pkt 8).

Zdaniem autorów projektu nowelizacji ustawowe 5-letnie ograniczenie okresów nieskładkowych przy niewykonywaniu pracy przed 4 czerwca 1989 r. z powodu represji politycznych:

• po pierwsze - nie oddaje rzeczywistego okresu pozostawania bez zatrudnienia,
• po drugie - jest niewspółmiernym ograniczeniem w stosunku do długotrwałych konsekwencji ponoszonych przez konkretne osoby zwalniane z pracy z „wilczym biletem”, nie dającym szans na zatrudnienie.

W uzasadnieniu nowelizacji przepisów czytamy: „Przyjęte uregulowanie ma stanowić zadośćuczynienie krzywdom doznanym przez ofiary represji politycznych PRL, do których należało zwalnianie z pracy działaczy opozycyjnych i stosowaniu szykan polegających na odmowie zatrudnienia (nierzadko długotrwale) (…) poniesione przez działaczy opozycji straty zarówno materialne, jak i niematerialne (dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej i społecznej) są nie do zrekompensowania, a proponowane uregulowania czynią to w stopniu nieporównywalnym do rzeczywistych skutków, zmierzają jednak w kierunku lepszej realizacji zasady sprawiedliwości społecznej w sferze ubezpieczeń społecznych.”