Rozliczanie dyżuru medycznego pełnionego przez lekarza w ZOZ

Lekarze oraz inni posiadający wyższe wykształcenie pracownicy wykonujący zawód medyczny, zatrudnieni w zakładzie opieki zdrowotnej przeznaczonym dla osób, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych świadczeń zdrowotnych, mogą być zobowiązani do pełnienia w tym zakładzie dyżuru medycznego. Czas takiego dyżuru jest zaliczany do czasu pracy. Za każdą zaś godzinę takiego dyżuru pracownikowi należy wypłacić wynagrodzenie ustalone zgodnie z zasadami obowiązującymi przy określaniu wysokości wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

W przypadku rekompensaty dyżuru medycznego przypadającego w dniu, który jest dla pracownika dniem wolnym od pracy wynikającym z zasady przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, obowiązek oddania innego dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego w terminie uzgodnionym z pracownikiem, został zniesiony. Za dyżur w takim dniu należy się zatem rekompensata jak za zwykłe nadgodziny. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż w przypadku dyżuru nie została wyłączona zasada, zgodnie z którą, za pracę w niedzielę pracownikowi należy się inny dzień wolny w terminie 6 dni przed lub 6 dni po takiej niedzieli, a jeśli byłoby to niemożliwe, do końca okresu rozliczeniowego. W przypadku, gdyby udzielenie dnia wolnego w żadnym z tych dwóch terminów nie był możliwe, pracownikowi należy się za każdą godzinę pracy dodatek w wysokości 100% z tytułu pracy w niedzielę. Za czas dyżuru medycznego przypadającego w niedzielę należy się rekompensata - dyżur jest bowiem czasem pracy, a co za tym idzie, należy stosować do niego wszystkie przepisy o czasie pracy, z wyjątkiem tych, które zostały wprost wyłączone ze stosowania w przypadku dyżuru, jak np. art. 151³ Kodeksu pracy (o oddaniu innego dnia wolnego za pracę w 6. dniu tygodnia).

W celu pełnego wyjaśnienia problemu przyjmijmy, że pora nocna obowiązująca u pracodawcy obejmuje czas od 21.00 do 5.00, a niedziela przypada pomiędzy 6.00 w tym dniu a 6.00 w dniu następnym.

I. Jeśli pracownik pełnił dyżur medyczny w sobotę, która była dla niego dniem wolnym od pracy wynikającym z zasady przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, to za każdą godzinę pracy ponad 7 godzin 35 minut w tej dobie przysługuje normalne wynagrodzenie i dodatek w wysokości 50%, a gdy praca ta przypadała w porze nocnej lub niedzielę - dodatek 100%. Dyżur ten stanowi bowiem przekroczenie dobowej normy czasu pracy. Oznacza to zatem, że za czas od 15.05 do 21.00 w sobotę oraz od 5.00 do 6.00 w niedzielę - pracownikowi należy wypłacić dodatek 50%, a za czas od 21.00 w sobotę do 5.00 w niedzielę - dodatek 100% - godziny te przypadały bowiem w porze nocnej.

II. Ponadto, za czas dyżuru od 6.00 do 7.30 w niedzielę pracownikowi należy udzielić całego dnia wolnego w terminie 6 dni poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli, a jeśli byłoby to niemożliwe - do końca okresu rozliczeniowego. Można również, zamiast udzielać dnia wolnego za te 1,5 godziny pracy w niedzielę, wypłacić 100% dodatek za godziny nadliczbowe wynikające z przekroczenia dobowej normy czasu pracy. Trzeba również pamiętać, iż zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy, odmiennie niż to wynika z orzeczenia Sądu Najwyższego (uchwała z 15 lutego 2006 r., II PZP 11/05, OSNP 2006/11-12/170), pracownikowi za pracę w niedzielę, oprócz dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę, należy również wypłacić dodatek z tytułu pracy w niedzielę, za każdą godzinę pracy w tym dniu.

III. Za pracę zaś nieprzekraczającą 7 godzin 35 minut w danej dobie, czyli od 7.30 do 15.05 w sobotę, pracownikowi, oprócz normalnego wynagrodzenia, należy wypłacić 100% dodatek jak za godziny nadliczbowe wynikające z przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy.

IV. Należy również pamiętać, iż za każdą godzinę dyżuru w porze nocnej, czyli za 8 godzin pomiędzy 21.00 w sobotę a 5.00 w niedzielę, pracownikowi należy wypłacić 20% godzinowej stawki minimalnego wynagrodzenia (dodatek w wysokości 65% stawki godzinowej, o którym mowa w art. 32l ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, przysługuje bowiem tylko pracownikom zatrudnionym w zmianowej organizacji czasu pracy, pozostałym pracownikom zoz przysługuje dodatek nocny wynikający z przepisów Kodeksu pracy).

Reasumując, za dyżur medyczny przypadający od 7.30 w sobotę do 7.30 w niedzielę należy, oprócz normalnego wynagrodzenia:

Planując dyżur lekarski należy pamiętać, iż pracownik zakładu opieki zdrowotnej w każdej dobie powinien mieć zapewnionych nie mniej niż 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Odpoczynek taki powinien przypadać zawsze bezpośrednio po dyżurze. Oznacza to zatem, że dyżur w dniu wolnym od pracy nie może trwać więcej niż 13 godzin. Tylko bowiem w takim przypadku pracownik będzie miał zapewnionych 11 godzin odpoczynku dobowego. Nie ma zatem prawnej możliwości polecania pracownikom pełnienia 24-godzinnych dyżurów medycznych, gdyż naruszałyby one prawo pracownika do co najmniej 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego. Na takim stanowisku stoi większość prawników. Inny jednak pogląd prezentuje Państwowa Inspekcja Pracy, która twierdzi, że dyżur w dniu wolnym od pracy może obejmować nawet kolejne 24 godziny, pod warunkiem, że po tym dyżurze pracownik będzie miał zapewniony co najmniej 11-godzinny nieprzerwany odpoczynek.