Norma a wymiar czasu pracy w systemie równoważnym

Należy odróżnić 2 pojęcia - norma czasu pracy oraz wymiar czasu pracy. Normę dobową i tygodniową wskazuje wyraźnie Kodeks pracy. Jest to 8 godzin dziennie i przeciętnie 40 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym. Norma jest taka sama dla wszystkich pracowników, chyba że przepisy szczególne wskazują inną normę. Na przykład dla pracowników niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności normą dobową jest 7 godzin, a tygodniową 35 godzin. Natomiast wymiar czasu pracy to okres, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy w obrębie każdej doby i tygodnia.

Norma dobowa dla pracownika zatrudnionego na cały etat w systemie równoważnego czasu pracy jest równa 8 godzinom. Z kolei przeciętna norma tygodniowa takiego pracownika to 40 godzin. Norma dobowa pracownika zatrudnionego w systemie równoważnym na 1/2 etatu również wynosi 8 godzin, a przeciętna tygodniowa - 40 godzin (są to bowiem normy maksymalne, określone przez ustawodawcę w Kodeksie pracy). I w taki właśnie sposób normy te powinny zostać podane pracownikowi w pisemnej informacji o warunkach zatrudnienia.

W systemie równoważnym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy (stąd nazwa „równoważny system czasu pracy”). Dla pracownika zatrudnionego w takim systemie - niezależnie od wielkości etatu - maksymalny dobowy wymiar czasu pracy wynosi 12 godzin. Przepisy nie przewidują bowiem ograniczenia, że dla pracownika zatrudnionego w systemie równoważnym, np. na pół etatu, dobowy wymiar czasu pracy to 6 godzin (połowa z 12 godzin). Dopuszczalna jest nawet taka sytuacja, że w systemie tym półetatowiec pracuje w kolejnych dniach po 12 godzin (oczywiście z zachowaniem wymaganych okresów odpoczynku dobowego i tygodniowego) i przez część miesiąca (np. przez kilkanaście dni) wypracowuje cały miesięczny nominał dla ½ etatu. W takiej sytuacji przez resztę miesiąca nie świadczy pracy, odbierając wolne, żeby zrównoważyć czas pracy w ramach okresu rozliczeniowego.

Przepis dotyczący treści informacji o warunkach zatrudnienia wyraźnie wymaga podania obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normy czasu pracy. W informacji tej podaje się zatem normy czasu pracy: 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień (również dla pracowników zatrudnionych w systemie równoważnym lub na część etatu). Otrzymując tak sformułowaną informację pracownik może mieć jednak wątpliwości, ile czasu rzeczywiście będzie pracował, nie obejmuje ona bowiem wymiaru czasu pracy ani sytemu, w którym pracownik jest zatrudniony. Z tego względu pracodawca ma obowiązek zapoznać pracownika z treścią regulaminu pracy lub układu zbiorowego pracy, gdzie powinny być wskazane obowiązujące w zakładzie systemy i rozkłady czasu pracy oraz okresy rozliczeniowe. Jeśli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym ani nie ma obowiązku tworzenia regulaminu pracy (gdyż zatrudnia mniej niż 20 pracowników), to informacja o systemach, rozkładach i okresach rozliczeniowych powinna się znaleźć w wydanym przez pracodawcę obwieszczeniu. Z regulaminu pracy lub układu zbiorowego (względnie z obwieszczenia) pracownik może się dowiedzieć np. o tym, że grupa pracowników, do której należy, jest objęta systemem równoważnym, z możliwością przedłużenia wymiaru czasu pracy w niektórych dniach, np. do 10 czy maksymalnie do 12 godzin. Z kolei to, w jakich dniach i po ile godzin dany pracownik ma wykonywać pracę, zależy od grafiku (inaczej zwanego harmonogramem czasu pracy), który ustala pracodawca.