Od 1 stycznia 2008 r. obowiązują nowe zasady rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników niepełnosprawnych. Finansowanie tych składek przez PFRON oraz budżet państwa, które obowiązywało do 31 grudnia 2007 r., zostało bowiem zastąpione refundacją. Obecnie pracodawca, chcąc uzyskać refundację składek ZUS za pracowników niepełnosprawnych, musi najpierw opłacić je w pełnej wysokości, a następnie złożyć wniosek o refundację. Co ważne - warunkiem dokonania refundacji przez PFRON jest terminowe opłacenie składek.

PFRON refunduje także składki emerytalne i rentowe osobom niepełnosprawnym prowadzącym działalność gospodarczą do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota stanowiąca 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Również w tym przypadku warunkiem dokonania refundacji jest terminowe opłacenie tych składek w całości.

Projekt nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zakłada, że od 1 stycznia 2009 r. pracodawca nie będzie mógł ubiegać się o refundację składek za pracowników niepełnosprawnych. Zostanie ona całkowicie zniesiona. Refundacja składek na dotychczasowych zasadach będzie przysługiwała pracodawcom nie dalej niż do składek rozliczanych w raportach składanych za grudzień 2008 r.

Taka refundacja będzie natomiast przysługiwała osobom prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą - do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawę stanowi kwota 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (od 1 stycznia 2009 r. podstawę będzie stanowiła kwota 60% prognozowanego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, przyjmowanego do ustalenia kwoty ograniczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe). Refundacja składek z PFRON będzie przysługiwała pod warunkiem terminowego ich opłacania w całości.

Fundusz zrefunduje również niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika, składki na ubezpieczenia społeczne rolników - wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości.

W zamian za likwidację refundacji składek projekt zakłada podniesienie kwot dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Miesięczne dofinansowanie nie będzie przysługiwało jednak pracodawcy zatrudniającemu co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nieosiągającemu wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6%.

Wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego będzie uzależniona od stopnia jego niepełnosprawności i będzie wynosić:

» 160% najniższego wynagrodzenia - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności,

» 140% najniższego wynagrodzenia - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,

» 60% najniższego wynagrodzenia - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Ponadto, w przypadku osób niepełnosprawnych, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję oraz niewidomych kwoty dofinansowania wynagrodzenia zwiększa się o 40% najniższego wynagrodzenia.

Dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego będzie przysługiwało, o ile został on ujęty w ewidencji osób niepełnosprawnych, a jego wysokość ma być ustalana w proporcji do wymiaru zatrudnienia.

Kwota miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego nie będzie mogła przekroczyć kwoty 90% faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów płacy (czyli wynagrodzenia brutto oraz finansowanych przez pracodawcę obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe naliczone od tego wynagrodzenia i obowiązkowych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych), a w przypadku pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - 75% tych kosztów.

Pracodawca może skierować pracownika niepełnosprawnego na szkolenie, np. w celu nabycia umiejętności wymaganych do pracy na danym stanowisku. Część kosztów takiego szkolenia podlega refundacji przez PFRON. Obecnie maksymalna wysokość refundacji wynosi 90% kosztów szkolenia, jednak nie więcej niż dwukrotność przeciętnego wynagrodzenia. Po wejściu w życie znowelizowanej ustawy refundacji będzie podlegać jedynie 80% kosztów szkolenia (nie więcej niż dwukrotność przeciętnego wynagrodzenia).

Nowelizacja ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych uchyla art. 26f obecnie obowiązującej ustawy. Zgodnie z nim pracodawca, który przez okres co najmniej 12 miesięcy zatrudnia niepełnosprawnego zarejestrowanego jako bezrobotny może otrzymać zwrot części kosztów poniesionych na wynagrodzenie oraz składki na ubezpieczenia społeczne tego pracownika (w wysokości 60% tych kosztów zakres 1 roku od dnia zatrudnienia niepełnosprawnego). Od 1 stycznia 2009 r. przepis ten nie będzie obowiązywał.

Obecnie zakład pracy chronionej może otrzymać ze środków PFRON:

» dofinansowanie w wysokości do 50% oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych, pod warunkiem wykorzystania tych kredytów na cele związane z rehabilitacją zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych,

» zwrot kosztów za szkolenie zatrudnionych osób niepełnosprawnych, w związku z koniecznością zmiany profilu produkcji,

» jednorazową pożyczkę w celu ochrony istniejących w zakładzie miejsc pracy osób niepełnosprawnych.

Po wejściu w życie noweli ustawy zakład pracy chronionej, gdzie wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 50% będzie mógł na swój wniosek otrzymać z funduszu dofinansowanie w wysokości do 50% oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych pod warunkiem wykorzystania tych kredytów na cele związane z rehabilitacją zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych. Ponadto Komisja Sejmowa przedstawiła w projekcie 2 warianty zwrotu innych kosztów ponoszonych przez zakład pracy chronionej przy dostosowaniu stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Pierwszy z nich zakłada węższy katalog kosztów, o zwrot których będzie mógł się ubiegać pracodawca, drugi natomiast - poszerza ten katalog, ale uzależnia wysokość zwrotu kosztów od stopnia niepełnosprawności osoby zatrudnianej.

Nowe rozwiązania  niewątpliwie wywrą wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstw zatrudniających osoby niepełnosprawne, przy czym charakter tego wpływu będzie mieszany. Z jednej strony nastąpi redukcja ogólnej kwoty pomocy uzyskiwanej przez tych przedsiębiorców oraz zmniejszenie kwoty pomocy adresowanej do pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej, z drugiej zaś strony zwiększona zostanie wielkość kwoty pomocy możliwa do uzyskania przez pracodawców z otwartego rynku pracy, co powinno przyczynić się do zwiększenia zainteresowania tych pracodawców zatrudnieniem osób niepełnosprawnych.