Do 30 czerwca br. składka na ubezpieczenia społeczne (emerytalne i rentowe) opłacana była w równych częściach przez ubezpieczonego (pracownika) i płatnika składek (pracodawcę). Natomiast ubezpieczenie chorobowe w całości finansował z własnych środków pracownik, zaś ubezpieczenie wypadkowe w całości pokrywał pracodawca.

Stopy procentowe składek na ubezpieczenia społeczne wynosiły dotychczas:

» 19,52% podstawy wymiaru - na ubezpieczenie emerytalne,

» 13,00% podstawy wymiaru - na ubezpieczenie rentowe,

» 2,45% podstawy wymiaru - na ubezpieczenie chorobowe,

» od 0,67% do 3,60% podstawy wymiaru - na ubezpieczenie wypadkowe.

W przypadku ubezpieczenia emerytalnego, chorobowego i wypadkowego nic się nie zmieniło. Nadal obowiązują te same stopy procentowe składek, źródło finansowania również pozostaje to samo. Obowiązująca od 1 lipca br. ustawa z 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadziła jednak nową wysokość składki na ubezpieczenie rentowe. Zmniejszenie to ma przebiegać w dwóch etapach. W pierwszym, obejmującym okres od 1 lipca 2007 r. do 31 grudnia 2007 r., stopa procentowa składki na ubezpieczenie rentowe wyniesie 10% podstawy wymiaru składek. Składka będzie finansowana tak, jak do tej pory - ze środków pracownika i pracodawcy, zmienia się jednak poziom obciążeń:

» 3,5% kwoty składki pochodzi ze środków pracownika,

» 6,5% podstawy wymiaru składki rentowej finansuje pracodawca.

Docelowo, czyli od 1 stycznia 2008 r., składka rentowa ma być obniżona w sumie o 7% i od początku przyszłego roku ma wynosić 6% podstawy wymiaru składek. Tym razem obniżka będzie dotyczyła w równym stopniu ubezpieczonych i płatników składek.

Od 1 stycznia 2008 r.:

» o 2% niższą składkę rentową zapłacą ubezpieczeni - ostatecznie składka finansowana przez nich wyniesie 1,5% podstawy wymiaru składek,

» o 2% niższą składkę rentową zapłacą również płatnicy składek - dla nich wysokość składki rentowej zatrzyma się na poziomie 4,5% podstawy wymiaru składek.

Ustawa obowiązuje od niedawna, a już budzi wątpliwości. Nie chodzi tu jednak o celowość zmian, lecz o stosowanie nowej wysokości składki w praktyce. Pierwsze problemy pojawiły się przy rozliczaniu czerwcowych wynagrodzeń wypłacanych w lipcu. Warto zatem pamiętać, że skoro ustawa obowiązuje od 1 lipca 2007 r. - dotyczy składek opłacanych po tej dacie. Jeżeli więc wynagrodzenie za czerwiec wypłacone zostało w czerwcu, pracodawca naliczający składkę rentową za ten miesiąc obowiązany był naliczyć ją według zasad, obowiązujących w dniu jej naliczania, czyli w wysokości 13%. Natomiast w sytuacji, gdy wynagrodzenie za czerwiec wypłacane jest w następnym miesiącu - składka powinna być naliczona w nowej wysokości, tj. 10% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Kolejnym problemem może okazać się przystosowanie programu płacowego do obowiązującej wysokości składki rentowej. O ile w mniejszych firmach nie będzie z tym problemu - listy płac są w nich naliczane najczęściej za pomocą arkuszy kalkulacyjnych, o tyle większe firmy - stosujące z reguły gotowe oprogramowanie - muszą się na tę zmianę przygotować. Poniżej zestawienie, które pokazuje, w jaki sposób będzie dokonywana aktualizacja najpopularniejszych na rynku programów płacowych.

Zanim przepisy nowej ustawy weszły w życie, największe wątpliwości osób zajmujących się naliczaniem wynagrodzeń i rozliczeniami z ZUS budził program „Płatnik”. Można było usłyszeć głosy, że ZUS nie jest przygotowany na tak radykalną zmianę w sposobie rozliczania składek i nie zdąży z przygotowaniem „Płatnika” na czas. Dziś już wiemy, że ZUS zdołał sobie z tym poradzić. Na stronie internetowej www.e-inspektorat.zus.pl można już pobrać aktualną wersję programu (6.04.001A), przystosowaną do nowej wysokości składki. Program można również otrzymać bezpłatnie na płycie CD w oddziałach ZUS.

Sporo kłopotów może również sprawić naliczanie świadczeń przysługujących pracownikom za czas choroby (wynagrodzenie chorobowe, zasiłek chorobowy), gdy w podstawie wymiaru świadczeń znajdą się miesiące ze starą i nową wysokością składki. W takiej sytuacji programy płacowe mogą temu nie podołać, a osoby zajmujące się naliczaniem tych świadczeń będą musiały liczyć je „na piechotę”. Obliczając podstawę wymiaru świadczeń za czas choroby należy pamiętać, że od przychodu pracownika w danym miesiącu należy odejmować kwotę składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości rzeczywiście potrąconej w danym miesiącu!

Podobnie sytuacja będzie wyglądała przy naliczaniu świadczeń chorobowych w 2008 r. Jeżeli pracownik zachoruje np. w marcu 2008 r. - wówczas obliczając podstawę wymiaru wynagrodzenia chorobowego tego pracownika, przyjmując, że wynagrodzenie jest wypłacane w tym samym miesiącu, będzie trzeba uwzględnić:

» przychód pomniejszony o potrącone składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 18,71% (za okres od marca do czerwca 2007 r.),

» przychód pomniejszony o potrącone składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 15,71% (za okres od lipca do grudnia 2007 r.),

» przychód pomniejszony o potrącone składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 13,71% (za styczeń i luty 2008 r.).

Mimo niewątpliwych kłopotów, jakich może przysporzyć rozliczanie wynagrodzeń po 1 lipca 2007 r., niższa składka rentowa ma podstawową zaletę: zwiększa pensje netto pracowników. Z kolei druga obniżka składki, która wejdzie w życie od 1 stycznia 2008 r., oprócz kolejnej podwyżki płac netto pracowników, spowoduje również obniżenie kosztów po stronie pracodawców. Sprawdźmy zatem na przykładzie, ile więcej zostanie w kieszeni przeciętnego Kowalskiego.

Z wyliczeń wynika, że zmniejszenie obciążenia z tytułu składki na ubezpieczenie rentowe spowodowało podwyższenie wynagrodzenia netto pracownika o kwotę ok. 20 zł, zarówno przy pierwszej, jak i przy drugiej obniżce składki rentowej. Wzrost wynagrodzenia netto będzie bardziej odczuwalny dla pracowników, którzy otrzymują wyższe wynagrodzenie brutto. I tak, pracownik zarabiający 2.800 zł brutto, dzięki obniżce składki rentowej, w lipcu otrzyma wynagrodzenie netto wyższe o ok. 95 zł.

Rozliczając dochody pracowników - z uwzględnieniem regulacji wprowadzonych ustawą z 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw, należy pamiętać, że niższa kwota składek na ubezpieczenie społeczne bezpośrednio wpływa na podstawę obliczenia podatku, a tym samym na jego wysokość. W przypadku pracownika, który osiąga wynagrodzenie na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę, podatek dochodowy wynosi odpowiednio:

» 17 zł - według stanu na 30 czerwca 2007 r.,

» po 1 lipca 2007 r. - 20 zł,

» po 1 stycznia 2008 r. - 21 zł.

Ponadto zwiększenie dochodu (przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu i składki na ubezpieczenia społeczne, finansowane ze środków własnych pracownika) może również spowodować przyspieszenie przekroczenia progu podatkowego. Oznacza to, że pracownik, który (przy takim samym wynagrodzeniu) w 2006 r. zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości 30% dochodu płacił we wrześniu, w świetle nowych przepisów 30% podatek zapłaci już w sierpniu.

Podobnie jak na wysokość podatku dochodowego, zmiana wysokości składki rentowej wpłynie na wysokość składki zdrowotnej. W przypadku pracownika przedstawionego w przykładzie, składka zdrowotna wzrasta stopniowo z 68,48 zł (zgodnie ze stanem prawnym, obowiązującym do 30 czerwca 2007 r.), przez 71,01 zł - po 1 lipca 2007 r. do 72,69 zł - po 1 stycznia 2008 r.