Wielka woda nie daje za wygraną - druga fala powodziowa nawiedza kolejne rejony kraju. Osoby dotknięte skutkami powodzi mogą liczyć m.in. na pomoc państwa i ubiegać się o specjalne zasiłki. Jednak w obliczu takiego żywiołu każda pomoc jest na wagę złota - dlatego także pracodawcy powinni pomyśleć o pracownikach dotkniętych powodzią. Pomóc może każdy pracodawca - zarówno tworzący ZFŚS jak i taki, który dysponuje jedynie środkami obrotowymi - zwłaszcza, że wsparcie dla powodzian korzysta z preferencji podatkowych i składkowych!
1. Pomoc państwa dla powodzian może być niewystarczająca…
Pracownik dotknięty skutkami powodzi, które mogły oznaczać utratę dachu nad głową i dorobku całego życia, może liczyć na państwową pomoc instytucjonalną, której dystrybucją zajmują się organy samorządu np. poprzez centra pomocy rodzinie. Warto pamiętać, że w ostatniej fazie przygotowań jest obecnie specjalna ustawa, zawierająca kompleksowe rozwiązania prawne, które mają zapewnić w miarę wszechstronną pomoc powodzianom, a więc zarówno finansową, jak i liczne ułatwienia natury organizacyjno-prawnej, zwłaszcza w zasadach ubiegania się o państwową pomoc finansową oraz uproszczone procedury, pozwalające szybko odbudować lub wyremontować zdewastowane przez powódź domy.
Projekt tej ustawy zawiera także propozycję regulacji, na podstawie której pracodawca tworzący ZFŚS będzie mógł przeznaczać środki funduszu na pomoc związaną z likwidacją skutków powodzi na rzecz pracowników innych pracodawców. Takie rozwiązanie było także w dotychczasowych przepisach „antypowodziowych”. Zwykle jednak straty są tak nagłe i wielkie, że pomoc tylko publiczna jest niewystarczająca. Liczy się więc każda inna forma wsparcia, którego najszybciej może udzielić rodzina lub po prostu pracodawca.
2. …o pracownikach-powodzianach powinni pomyśleć pracodawcy
Pracodawcy mogą w sposób istotny pomóc swoim pracownikom, których dotknęła klęska żywiołowa. Dotyczy to przede wszystkim tych pracodawców, którzy tworzą specjalny fundusz przeznaczony na pomoc socjalną - zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, za pomocą którego można udzielać wszechstronnej pomocy w ramach działalności socjalnej.
Ustawowa definicja działalności socjalnej obejmuje m.in. udzielanie materialnej pomocy w formie finansowej lub rzeczowej, a co ważniejsze - udzielanie pomocy zwrotnej lub bezzwrotnej na cele mieszkaniowe. W praktyce jest to bezzwrotna pomoc (tzw. zapomogi pieniężne lub zakup potrzebnych towarów lub usług) oraz pożyczki mieszkaniowe lub pomoc finansowa bezzwrotna na budowę lub remont domu lub mieszkania.
Pracodawcy, których pracownicy zostali dotknięci skutkami powodzi, mogą im pomóc:
- udzielając pomocy finansowej, której wysokość będzie uzależniona od możliwości finansowych ZFŚS, liczby pracowników wnioskujących o taką pomoc i ich faktycznej sytuacji życiowej i materialnej,
- udzielając pomocy w formie rzeczowej, tzn. finansując konkretne zakupy wynikające z bieżących potrzeb życiowych pracowników i ich rodzin (zakup żywności, ubrań, lekarstw, sprzętów domowych, materiałów i usług budowlanych),
- przesuwając w czasie (zawieszając) spłaty zaciągniętych przez pracowników pożyczek lub częściowo albo, w szczególnych przypadkach, całkowicie umarzając udzielone wcześniej pożyczki na cele mieszkaniowe,
- zapewniając, przede wszystkim dzieciom pracowników w wieku szkolnym, sfinansowanie wypoczynku zorganizowanego przez samego pracodawcę lub innych organizatorów (wczasy, obozy, kolonie), z uwzględnieniem potrzeb i sytuacji materialnej danej rodziny.
3. Niekiedy konieczne będą zmiany w regulaminie i preliminarzu wydatków z ZFŚS
Co do zasady, szczegółowe warunki udzielania pomocy socjalnej określa pracodawca w regulaminie ZFŚS, uzgodnionym ze związkami zawodowymi, a gdy one nie działają - z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów. Regulamin funduszu obowiązujący u danego pracodawcy jest zwykle odzwierciedleniem możliwości finansowych pracodawcy oraz najpilniejszych potrzeb socjalnych pracowników i innych osób uprawnionych do korzystania z funduszu.
W razie, gdy regulamin nie przewiduje możliwości ubiegania się o zapomogi, zwłaszcza losowe, lub nie przewiduje ułatwień w udzielaniu lub spłacaniu pożyczek mieszkaniowych - takie rozwiązania można dość szybko wprowadzić, jeśli zachodzi taka potrzeba i istnieje wola dysponentów funduszu (pracodawcy i zakładowej organizacji związkowej, a gdy ona nie działa - przedstawiciela załogi). Należy w tym celu zmienić regulamin ZFŚS, przygotowując stosowny aneks, który zasadniczo, po uzgodnieniu, wchodzi w życie po 14 dniach od ogłoszenia przez pracodawcę w sposób u niego przyjęty.
W niektórych przypadkach, w ślad za zmianą regulaminu w części dotyczącej rodzajów i form świadczeń socjalnych potrzebnych powodzianom, konieczne będą też zmiany w rozdysponowaniu środków funduszu w 2010 r., czyli zmiany w tzw. planie (preliminarzu) wydatków z ZFŚS. W celu udzielenia w miarę skutecznej pomocy socjalnej np. pracownikowi, który nie ma gdzie mieszkać, nieodzowne w wielu przypadkach będzie bowiem przesunięcie środków finansowych zaplanowanych wcześniej na inne rodzaje działalności socjalnej (np. na usługi w zakresie działalności kulturalno-oświatowej i sportowo-rekreacyjnej). Mając na uwadze nagłe pogorszenie sytuacji życiowej i materialnej niektórych pracowników, priorytetem staje się bowiem pomoc w realizacji podstawowych potrzeb tych osób.
| Ważne! ZFŚS jest funduszem pomocowym, przeznaczonym dla osób w najtrudniejszej sytuacji socjalnej! Podkreślić należy, że zakładowy fundusz świadczeń socjalnych jest przede wszystkim instytucją pomocową, przeznaczoną na finansowanie lub dofinansowanie rodzajów i form wydatków związanych z bieżącymi potrzebami socjalnymi pracowników oraz emerytów i rencistów - byłych pracowników wraz z rodzinami. Definicja działalności socjalnej obejmuje bowiem przykładowo dopłaty do kosztów organizacji wypoczynku urlopowego, zapomogi związane z bieżącymi problemami życiowymi (w tym także zdrowotnymi), rodzinnymi i materialnymi osób uprawnionych do korzystania z funduszu oraz udzielanie pomocy w realizacji ich potrzeb mieszkaniowych. Oznacza to, że - co do zasady - działalność socjalna pracodawcy obejmuje rodzajowo usługi i świadczenia wynikające z pozazawodowych potrzeb pracowników i ich rodzin, byłych pracowników - emerytów i rencistów i ich rodzin. Przy kwalifikowaniu poszczególnych osób do przyznania i wysokości świadczeń socjalnych obowiązuje, jednakowe dla wszystkich uprawnionych, wyłącznie socjalne kryterium, tj. sytuacja życiowa, rodzinna i materialna (dochodowa) osoby uprawnionej. Stosowanie tej zasady oznacza w praktyce, iż świadczenia finansowane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych muszą być zindywidualizowane i nie mają charakteru należności (roszczenia). |
4. Pracodawcy nietworzący ZFŚS także mogą pomóc pracownikom-powodzianom
Pracodawca, który nie tworzy ZFŚŚ, lub tworzy ten fundusz, ale ma wolne środki obrotowe, może chcieć podjąć decyzję o udzieleniu pracownikowi zapomogi znacznej wartości ze środków pozasocjalnych.
Brak jest powszechnie obowiązujących przepisów dotyczących źródeł i zasad finansowania przez pracodawcę bezzwrotnej pomocy finansowej na rzecz pracowników. Wprawdzie bezzwrotna pomoc materialna w formie finansowej jest jednym z rodzajów ustawowej działalności socjalnej, jednakże ten rodzaj wydatku może być dokonywany przez pracodawcę, który tworzy ZFŚS.
Zasady wynagradzania pracowników i przyznawania im innych świadczeń związanych z pracą określają układy zbiorowe pracy lub regulaminy wynagradzania. Jeśli pracownicy nie są objęci wymienionymi aktami prawa zakładowego, warunki te ustala umowa o pracę.
Co do zasady, zapomoga, bez względu na jej wysokość, nie jest wynagrodzeniem. Jest ona szczególnym świadczeniem, mającym charakter doraźnej, bezzwrotnej pomocy materialnej przyznawanej najczęściej w wypadkach losowych, a więc nagłych, nieprzewidywalnych i niezależnych od danej osoby, powodujących zdecydowane pogorszenie jej sytuacji dochodowej (także życiowej, rodzinnej, materialnej).
W praktyce przyjmuje się, że okolicznościami losowymi uzasadniającymi przyznanie pomocy materialnej są np.: pożar, powódź, kradzież, wypadek, zalanie mieszkania, ciężka choroba, śmierć członka rodziny itp. Oznacza to, że zapomoga jest raczej świadczeniem incydentalnym i przyczyna jej przyznania (zwłaszcza do celów podatkowych) powinna być w jakikolwiek możliwy sposób udokumentowana.
Jeśli pracodawca zdecyduje się wypłacić pracownikowi zapomogę powodziową ze środków obrotowych, to powinien uzyskać stanowisko właściwego urzędu skarbowego lub izby skarbowej uprawnionej do wydawania, w imieniu Ministra Finansów, indywidualnych interpretacji podatkowych - czy kwota takiej zapomogi byłaby uznana za koszt podatkowy w rozumieniu przepisów podatkowych. W praktyce bowiem organy skarbowe zajmują w tej sprawie różne stanowisko.
Dla pracownika otrzymującego zapomogę od pracodawcy z powodu klęski żywiołowej, finansowanej ze środków obrotowych, zwolnienie podatkowe obejmie wartość świadczenia do kwoty 8.280 zł (2.280 zł + 6.000 zł). Zapomogi wypłacane przez pracodawcę pracownikowi ze względów losowych, długotrwałej choroby lub śmierci są zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne (bez względu na ich wysokość)..
5. Pomoc ze środków ZFŚS - zwolniona ze składek, a w niektórych przypadkach również z podatku
Co do zasady, wszystkie świadczenia finansowane ze środków ZFŚS - bez względu na ich rodzaj, formę i wysokość, nie są uwzględniane w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Nie mają one bowiem charakteru wynagrodzenia. W konsekwencji, zapomoga wypłacona ze środków ZFŚS nie będzie również brana pod uwagę przy ustalaniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Pomoc osobom dotkniętym skutkami klęsk żywiołowych, w tym powodzi, korzysta także z preferencji podatkowych. Przykładowo pracownik, który w 2010 r. otrzymał od pracodawcy ze środków ZFŚS zapomogę finansową w związku z powodzią może bez podatku otrzymać pomoc do wysokości nawet 8.660 zł (6.000 zł + 2.280 zł + 380 zł) - o ile nie korzystał z innych świadczeń objętych tymi zwolnieniami podatkowymi.
Powyższe wyliczenia wynikają z sumowania limitu zwolnień podatkowych zawartych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów z 2009 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od niektórych dochodów (przychodów) podatników podatku dochodowego od osób fizycznych.
| Ważne! Państwowa lub samorządowa pomoc dla powodzian - zwolniona z podatku w pełnej wysokości Ministerstwo Finansów wydało informację dotyczącą zwolnień podatkowych względem pomocy finansowej otrzymywanej przez podatników w związku z klęskami żywiołowymi, a więc także z powodzią: „Wszelka pomoc materialna finansowana ze środków budżetu państwa lub samorządu, która ma związek z zaistniałym zdarzeniem losowym, takim jak powódź, jest zwolniona z opodatkowania podatkiem dochodowym”. |
Podstawa prawna:
» art. 29, art. 771, art. 772 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.),
» art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 5, art. 8 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335, ze zm.),
» art. 21 ust. 1 pkt 26, pkt 67, pkt 78 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U z 2010 r. nr 51, poz. 307),
» art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027, ze zm.),
» art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. nr 62, poz. 558, ze zm.),
» rozporządzenie Ministra Finansów z 28 grudnia 2009 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od niektórych dochodów (przychodów) podatników podatku dochodowego od osób fizycznych (Dz.U. nr 226, poz. 1819) - obowiązuje od 15 stycznia 2010 r. z mocą od 1 stycznia 2009 r. (rozporządzenie wydane jest na dwa lata - 2009 r. i 2010 r.),
» § 2 ust. 1 pkt 19, pkt 22 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106, ze zm.).
» art. 29, art. 771, art. 772 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.),
» art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 5, art. 8 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335, ze zm.),
» art. 21 ust. 1 pkt 26, pkt 67, pkt 78 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U z 2010 r. nr 51, poz. 307),
» art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027, ze zm.),
» art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. nr 62, poz. 558, ze zm.),
» rozporządzenie Ministra Finansów z 28 grudnia 2009 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od niektórych dochodów (przychodów) podatników podatku dochodowego od osób fizycznych (Dz.U. nr 226, poz. 1819) - obowiązuje od 15 stycznia 2010 r. z mocą od 1 stycznia 2009 r. (rozporządzenie wydane jest na dwa lata - 2009 r. i 2010 r.),
» § 2 ust. 1 pkt 19, pkt 22 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106, ze zm.).
Autor: Jadwiga Stefaniak
Komentarze (0)