Zdarza się, że pracodawcy stosują w stosunkach pracy weksle in blanco, zobowiązujące pracowników do zapłacenia na ich rzecz określonych kwot w razie nienależytego wykonywania obowiązków pracowniczych lub np. nieobecności w pracy. Od podpisania weksla uzależniony jest fakt podpisania umowy o pracę. Sprawdź, jak do sprawy zgodności z prawem podpisywania takich weksli w stosunkach pracy odnosi się Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej?
1. Pracodawcy chcą się zabezpieczyć przed stratami spowodowanymi przez pracowników
Pracodawcy w różny sposób starają się zabezpieczać swoje interesy i bywają w tej kwestii bardzo pomysłowi. W ostatnim czasie coraz częściej można spotkać się z przypadkami żądania od pracownika podpisania weksla in blanco, który zobowiązuje go do zapłacenia na rzecz pracodawcy określonych kwot w razie nienależytego wykonywania obowiązków wynikających ze stosunku pracy. Od podpisania takiego weksla pracodawcy niejednokrotnie uzależniają zawarcie umowy o pracę. Czy takie praktyki są zgodne z prawem?
2. Umowa za podpisanie weksla - czy to jest zgodne z prawem?
Sprawą postanowili zająć się posłowie i skierowali do minister pracy interpelację (nr 11097). Podali w niej przykład kelnerki, od której domagano się, by poprzez weksel zobowiązała się płacić kwotę 200 zł za niestaranny - zdaniem pracodawcy - ubiór. Nieobecność w pracy miała ją natomiast obciążać na kwotę 10 tys. zł. Od podpisania weksla przez przyszłego pracownika pracodawca uzależniał podpisanie z nim umowy o pracę. Czy takie postępowanie pracodawcy jest zgodne z prawem i nie narusza przepisów Kodeksu pracy dotyczących kar pieniężnych, jakie pracodawca może stosować wobec pracownika oraz przepisów o odpowiedzialności materialnej pracowników?
Ponadto, zdaniem posłów, uzależnianie przyjęcia danego pracownika do pracy od jego zgody na zobowiązanie się poprzez weksel do zapłacenia pracodawcy kwot pieniężnych narusza przepisy Kodeksu cywilnego, które stanowią, że czynność prawna sprzeczna z ustawą lub zmierzająca do obejścia ustawy jest nieważna.
3. Stosowanie weksli przez pracodawców jest niedopuszczalne
W odpowiedzi na interpelację resort pracy wskazał, że przepisy Kodeksu pracy nie zawierają regulacji dotyczącej stosowania weksli (w tym weksli in blanco) w celu zabezpieczenia przyszłych roszczeń pracodawcy. Przepisy te przewidują inne możliwości prawne umożliwiające pracodawcy dochodzenie roszczeń w razie wyrządzenia szkody przez pracownika. Chodzi tu przede wszystkim o przepisy zawarte w dziale piątym Kodeksu pracy dotyczące odpowiedzialności materialnej pracownika, a także przepisy o odpowiedzialności porządkowej. Ponadto pracodawca może także dochodzić odszkodowania w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia przez pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracownika (art. 611 Kodeksu pracy).
| Zdaniem MPiPS: Weksle pogarszają sytuację pracowników w stosunkach z pracodawcą Stosowanie zabezpieczenia wekslem in blanco w stosunkach pracy jest sprzeczne z ochronną funkcją prawa pracy. Zabezpieczenie roszczeń pracodawcy za pomocą weksla modyfikuje na niekorzyść pracownika kodeksowe zasady odpowiedzialności materialnej (ciężar dowodu, okresy przedawnienia). W takiej sytuacji to na pracowniku, zgodnie z art. 493 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, spoczywa ciężar dowodu w przeciwieństwie do zasady wyrażonej w art. 116 oraz art. 126 § 2 pkt 2 Kodeksu pracy. Ponadto, przy dochodzeniu zabezpieczonych wekslowo roszczeń ze stosunków pracy, wydłużeniu ulega okres przedawnienia roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika z tytułu niewykonywania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych: z jednorocznego okresu liczonego od dnia, w którym pracodawca dowiedział się o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia, na 3-letni okres liczony od dnia płatności weksla. |
4. Orzecznictwo SN w kwestii weksli niejednolite
Warto zauważyć, że nie tylko przepisy Kodeksu pracy nie regulują kwestii weksli, ale również orzecznictwo Sądu Najwyższego nie jest w tym przypadku jednoznaczne.
W uchwale z 21 maja 1981 r. (sygn. akt IV PRN 6/81, OSNCP 1981/11/225) Sąd Najwyższy przyjął, że „przepisy Kodeksu pracy nie wyłączają możliwości zabezpieczenia wekslowego roszczeń zakładu pracy przeciwko pracownikowi o wynagrodzenie szkody w mieniu powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się i realizacji tych roszczeń w drodze postępowania nakazowego”.
Jednocześnie w ocenie SN „abstrakcyjny charakter zobowiązania z weksla in blanco nie zwalnia sądu pracy z obowiązku ustalenia, czy i w jakim zakresie pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu, a w konsekwencji czy wypełnienie weksla jest zgodne z deklaracją wekslową˝ (wyrok z 18 marca 1998 r., sygn. akt I PKN 436/97, OSNP 1999/4/ 126). W uzasadnieniu sąd stwierdził, że nie można, w stosunkach pracy, bezwarunkowej odpowiedzialności wekslowej odrywać od ustawowego zakresu odpowiedzialności materialnej pracownika za szkodę powstałą w powierzonym mieniu. Sąd pracy winien zatem badać, czy suma wekslowa, na jaką został wypełniony weksel przez wierzyciela - pracodawcę, odpowiada wysokości niedoboru.
Natomiast rozpatrując kwestię zabezpieczenia wekslowego na wypadek rozwiązania umowy o pracę przez pracownika, sąd orzekł, że „nieważne jest ustanowienie odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika z tytułu rozwiązania przez niego stosunku pracy na podstawie weksla gwarancyjnego” (wyrok z 19 marca 1998 r., sygn. akt I PKN 560/97, OSNPiUS 1999/5/160).
Jednocześnie Ministerstwo Pracy wskazało, że nie jest organem właściwym do oddziaływania na pracodawców w tej kwestii, bowiem organem powołanym do kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy jest Państwowa Inspekcja Pracy.
Autor: Aneta Mościcka
Komentarze (0)