Zmiany są skutkiem ustawy z 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 115, poz. 791), opublikowanej 29 czerwca br. Przepisy ustawy wchodzą w życie w różnych terminach. Omówione niżej przepisy dotyczące zmiany zasad finansowania i nowych form pomocy wchodzą w życie od 1 stycznia 2008 r. Natomiast nowe zasady umorzeń oraz zmiany w zakresie grupy osób traktowanych na równi z osobami niepełnosprawnymi wchodzą w życie w terminie 30 dni od ogłoszenia ustawy.

Nowelizacja poszerza zamknięty katalog osób traktowanych na równi z osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym. Do tej grupy zostaną zaliczone także osoby legitymujące się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zawierającym wyłącznie rozstrzygnięcie „niezdolny do samodzielnej egzystencji”, jeżeli orzeczenie to było wydane po 16 sierpnia 1998 r. Dotychczas osoby te w ogóle nie były zaliczane do niepełnosprawnych. Brzmienie art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.) wymagało bowiem dodatkowo rozstrzygnięcia „całkowicie niezdolny do pracy”. Z art. 9 nowelizacji wynika prawo do dokonania korekt wstecznych, np. w deklaracjach wpłat na PFRON, informacjach INF-D-P czy wskaźnikach, o których mowa w art. 22, 26a, art. 28 ust. 1 i 3, czy art. 29 ustawy o rehabilitacji.

Od 1 stycznia finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych na podstawie art. 25 ustawy o rehabilitacji zastąpi comiesięczna refundacja (art. 25a). Zakres refundowanych składek w odniesieniu do pracodawców nie ulegnie zmianie.

Warunkiem otrzymania refundacji będzie złożenie wniosku i informacji pozwalającej na ustalenie wysokości refundacji, terminowe opłacenie refundowanych składek w całości oraz brak zaległości wobec PFRON przekraczających łącznie 100 zł (w przypadku zaległości przekraczających tę kwotę PFRON wydaje decyzję o wstrzymaniu wypłaty refundacji a gdy zaległość nie zostanie uregulowana do 31 stycznia następnego roku – decyzję o odmowie wypłaty).

Nie będzie można uzyskać refundacji do kwoty już sfinansowanej ze środków publicznych. Ponadto, w przypadku, gdy osoba niepełnosprawna jest zatrudniona u wielu pracodawców, refundacja zostanie wypłacona tylko tym, którzy spełniają warunki do wypłaty dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, tak jak w przypadku dofinansowań, według zasady pierwszeństwa dostępu do jednoetatowej puli, jak w art. 26b ust. 3 ustawy.

Zmienia się także tryb wypłaty refundacji. W terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku PFRON przekaże na rachunek bankowy pracodawcy środki w bezspornej wysokości i poinformuje go o sposobie jej ustalenia. Jeżeli pracodawca uzna, że kwota ta w sposób nieuzasadniony różni się od kwoty wnioskowanej, to — w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o wysokości refundacji — może złożyć wniosek o wydanie decyzji o wysokości refundacji. Od decyzji tej przysługuje odwołanie do Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Od 1 stycznia dofinansowanie, o którym mowa w art. 26a ustawy o rehabilitacji, nie będzie przysługiwało do wynagrodzeń osób mających ustalone prawo do emerytury (obecnie: do osób które osiągnęły wiek emerytalny).

Tryb udzielania dofinansowania oraz oceny zaległości wobec PFRON zostanie ujednolicony z trybem udzielania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (po upływie 30 dni od opublikowania nowelizacji). Ponadto terminy dotyczące postępowania (w tym składania informacji i wniosków) będą podlegały przywróceniu.

Niestety, pracodawca nie będzie mógł z mocy prawa uzyskać decyzji o odmowie wypłaty dofinansowania w sztywno ustalonym terminie (dotychczas art. 26c ust. 4a ustawy). Będzie mógł jednak korzystać z prawa do skargi na bezczynność organu i skargi na postępowanie pracowników PFRON. Ponadto, sprawy wszczęte a niezakończone przed wejściem w życie nowelizacji, w tym obowiązki do wydania w/w decyzji, muszą być załatwione na dotychczasowych zasadach.

Na podstawie umowy zawartej ze starostą, zgodnie z art. 26e i 26f ustawy o rehabilitacji, pracodawca będzie mógł uzyskać na nowozatrudnioną osobę niepełnosprawną: finansowanie 60% kosztów jej płacy przez okres roku od zatrudnienia tej osoby oraz wyposażenie stanowiska pracy, m.in. pod warunkiem odpowiednio 12 i 36-miesięcznego okresu jej zatrudnienia.

Z uwagi na to, że wpłaty na PFRON będą umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności – warto wystąpić z wnioskiem o ich umorzenie przed upływem 30 dni od opublikowania nowelizacji w Dzienniku Ustaw, ponieważ wnioski te będą rozpatrzone na dotychczasowych zasadach (fakultatywne umorzenie w przypadku ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego).